Có, nên đổi mật khẩu wifi nội bộ khi một nhân viên biết mật khẩu đó nghỉ việc, nhất là khi văn phòng có máy chủ, ổ cứng mạng, camera hay máy in nằm trong cùng mạng. Nhưng đổi kiểu cả văn phòng mất mạng nửa buổi, ai cũng gọi hỏi mật khẩu mới thì không bền. Cách làm bền là chia rõ nhóm người được biết từng mật khẩu, gom việc đổi vào một quy trình ngắn, và báo mật khẩu mới qua kênh có kiểm soát.
Bài này viết cho chủ văn phòng, cửa hàng 5–50 người. Câu hỏi không phải kỹ thuật đổi mật khẩu thế nào, việc đó tuỳ thiết bị và có trợ giúp của hãng, mà là quản trị: ai cần biết, bao giờ đổi, ai đổi, báo ai, và làm sao để không phải đổi quá thường xuyên.
Vì sao người đã nghỉ mà biết mật khẩu wifi vẫn là chuyện đáng lo
Phản ứng thường gặp là "mật khẩu wifi thì có gì, người ta nghỉ rồi đâu có ngồi trước cửa văn phòng mà dùng". Đúng là đa số người nghỉ việc không có ý gì. Nhưng điện thoại và laptop của họ vẫn nhớ mật khẩu, tự kết nối khi họ ghé lại lấy đồ, đi ngang hay ngồi quán cà phê sát vách. Và mật khẩu đó có thể đã được họ chia cho người nhà, bạn bè từ lâu.
Rủi ro thật nằm ở những gì cùng mạng với wifi nội bộ. Ở văn phòng nhỏ, ổ cứng mạng chứa hồ sơ, máy in, đầu ghi camera, máy chấm công thường nằm chung một mạng với máy tính nhân viên. Ai vào được mạng thì ít nhất cũng nhìn thấy các thiết bị này, và nếu chúng còn để mật khẩu mặc định thì còn hơn thế.
Lý do thứ hai mang tính nguyên tắc. Trong quản trị quyền, thu hồi quyền khi người rời đi là việc phải làm với mọi thứ: thư điện tử, phần mềm bán hàng, fanpage. Wifi là một quyền truy cập như mọi quyền khác. Bỏ qua nó tạo ra thói quen "thu hồi chỗ này, quên chỗ kia", và chính thói quen đó mới là thứ gây sự cố về sau.
Chia mạng theo nhóm người để bớt phải đổi
Muốn không phải đổi mật khẩu quá thường xuyên, hãy giảm số người biết mật khẩu nội bộ. Phần lớn thiết bị phát wifi văn phòng hiện nay cho phát nhiều mạng; nếu thiết bị không hỗ trợ, cần hỏi đơn vị lắp mạng. Gợi ý phân nhóm:
| Mạng | Ai được biết | Đổi khi nào |
|---|---|---|
| Nội bộ | Nhân viên chính thức làm việc với hồ sơ, máy in, ổ chung | Khi có người trong nhóm nghỉ việc; tối thiểu mỗi năm một lần |
| Khách | Khách đến làm việc, cộng tác viên, nhân viên thời vụ, thợ | Định kỳ, ví dụ giả định mỗi tháng; không cần đổi khi ai đó nghỉ |
| Thiết bị | Không người nào, chỉ camera, máy chấm công, thiết bị thông minh | Khi thay đơn vị lắp đặt hoặc thay thiết bị |
| Riêng cho chủ hoặc kế toán (nếu cần) | Một hai người làm ngân hàng điện tử, sổ sách | Khi một trong số họ nghỉ |
Chia như vậy, nhân viên thời vụ hay cộng tác viên nghỉ không kéo theo việc đổi mạng nội bộ, vì họ chỉ từng biết mạng khách. Chỉ khi một người trong nhóm nội bộ rời đi thì mới phải đổi mạng nội bộ, và nhóm đó thường nhỏ hơn bạn nghĩ.
Với nơi có điều kiện hơn, một số thiết bị cho phép mỗi người đăng nhập wifi bằng tài khoản riêng thay vì một mật khẩu chung. Khi đó khoá tài khoản người nghỉ là xong, không phải đổi gì. Tính năng này thường cần thiết bị và cấu hình chuyên hơn, hãy hỏi đơn vị lắp đặt nếu quan tâm.
Quy trình đổi mật khẩu wifi nội bộ trong mười lăm phút
Một quy trình ngắn, ghi lại một lần, làm đi làm lại được. Ví dụ giả định cho một văn phòng hai mươi người:
- Chọn thời điểm ít ảnh hưởng: cuối giờ chiều ngày cuối của người nghỉ, hoặc sáng sớm hôm sau trước giờ làm.
- Người giữ quyền quản trị thiết bị đăng nhập trang quản trị, đặt mật khẩu mới cho mạng nội bộ. Mật khẩu mới dài, không liên quan tên công ty hay số điện thoại.
- Lưu mật khẩu mới vào trình quản lý mật khẩu hoặc nơi cất đã định; xoá ghi chép mật khẩu cũ.
- Kết nối lại các thiết bị cố định của công ty dùng mạng nội bộ: máy in, máy tính để bàn, ổ cứng mạng nếu dùng không dây.
- Báo mật khẩu mới cho nhóm nội bộ qua kênh có kiểm soát (xem mục dưới).
- Kiểm danh sách thiết bị đang kết nối trong trang quản trị: không còn thiết bị nào lạ.
- Ghi vào sổ thiết bị mạng: ngày đổi, lý do, người đổi.
Nếu văn phòng có nhiều bộ phát phụ dùng chung tên mạng, kiểm xem đổi ở thiết bị chính đã đồng bộ xuống các bộ phát phụ chưa. Đây là chỗ hay bị sót khiến tầng trên vẫn chạy mật khẩu cũ.
Báo mật khẩu mới cho nhân viên: kênh nào được, kênh nào không
Đọc trực tiếp hoặc nhập giúp. An toàn nhất với văn phòng nhỏ: người phụ trách đi một vòng nhập mật khẩu cho từng máy, hoặc đọc trong buổi họp đầu ngày. Nhân viên không cần ghi lại vì máy đã nhớ.
Mã kết nối nhanh trên điện thoại. Nhiều điện thoại cho phép chia sẻ wifi bằng mã quét. Người phụ trách cho từng người quét trực tiếp. Không in mã này ra dán tường, vì ai đứng trước tường cũng quét được.
Nhóm nhắn tin nội bộ của công ty. Chấp nhận được nếu nhóm chỉ có nhân viên chính thức và được quản lý thành viên đúng. Nhớ rằng mọi người trong nhóm, kể cả người sắp nghỉ, đều thấy tin này.
Dán giấy ở quầy, ghi lên bảng trắng. Không nên với mạng nội bộ. Với mạng khách thì chấp nhận được, đó chính là mục đích của mạng khách.
Gửi qua thư điện tử cá nhân hay tin nhắn ngoài công ty. Không nên. Mật khẩu nằm trong hộp thư cá nhân thì công ty không thu hồi được.
Những sai lầm thường gặp khi đổi mật khẩu wifi
Các lỗi dưới đây không phải lỗi kỹ thuật, mà lỗi tổ chức. Chúng khiến việc đổi mật khẩu trở nên mệt mỏi và dần bị bỏ qua:
- Đổi mà không báo trước: sáng ra cả văn phòng mất mạng, máy in không in được, người ta gọi điện hỏi liên tục. Lần sau không ai muốn đổi nữa.
- Dùng mật khẩu mới theo một quy luật dễ đoán, như tên công ty cộng năm, cộng số tháng. Người cũ đoán ra ngay.
- Chỉ đổi mạng khách, quên mạng nội bộ vì nghĩ mạng khách mới là chỗ nhiều người biết.
- Để nhân viên thời vụ biết mạng nội bộ cho tiện, rồi mỗi đợt thời vụ kết thúc lại phải đổi.
- Không ai giữ trang quản trị, nên muốn đổi phải gọi thợ, chờ vài hôm. Phần này có bài riêng về tài khoản quản trị modem, router trong danh mục.
- Không ghi lại, đến khi có sự cố không biết mật khẩu hiện tại đặt từ bao giờ, ai biết.
Khắc phục cả sáu lỗi này không tốn tiền, chỉ cần một quy trình viết ra giấy và một người chịu trách nhiệm.
Mạng khách ở cửa hàng, quán, văn phòng có khách ra vào
Với cửa hàng, quán cà phê, phòng khám, trung tâm đào tạo, mạng khách là thứ cả trăm người biết mỗi tuần. Ở đây câu hỏi không còn là "ai được biết" mà là "mạng khách có chạm được vào gì của mình không". Nếu mạng khách được tách đúng, khách chỉ ra được internet, không nhìn thấy máy quầy, máy in hay đầu ghi camera, thì việc mật khẩu khách lan rộng gần như không gây hại.
Cách kiểm đơn giản: dùng điện thoại kết nối vào mạng khách, mở phần chia sẻ trên một máy tính trong mạng khách hoặc thử in tới máy in văn phòng. Nếu thấy được thiết bị nội bộ, nghĩa là hai mạng chưa thật sự tách, và cần nhờ người lắp đặt cấu hình lại. Việc cấu hình tách mạng chi tiết là phần kỹ thuật thuộc các trang chuyên về bảo mật mạng; ở góc quản trị, bạn chỉ cần chắc rằng có người đã kiểm và ghi lại kết quả.
Về việc đổi mật khẩu khách, không cần đổi mỗi khi nhân viên nghỉ. Đổi theo nhịp cố định, ví dụ giả định mỗi tháng hoặc mỗi quý, là đủ để những người từng ghé lâu rồi không còn tự kết nối. Một số thiết bị cho mạng khách tự đổi mật khẩu theo lịch hoặc giới hạn thời gian kết nối mỗi lượt; nếu có, dùng tính năng đó.
Một chi tiết hay bị bỏ qua là nhân viên thời vụ dịp cao điểm, như mùa Tết ở các cửa hàng ở Đồng Nai hay Tây Ninh, thường được cho mật khẩu nội bộ "cho nhanh". Hãy cho họ dùng mạng khách. Nếu họ cần máy in hay phần mềm bán hàng, họ dùng máy quầy của cửa hàng, không phải điện thoại riêng kết nối mạng nội bộ.
Khi người nghỉ việc có quan hệ không vui với công ty
Phần lớn các ca nghỉ việc diễn ra bình thường, và đổi mật khẩu wifi chỉ là một dòng trong danh sách việc phải làm. Nhưng nếu người nghỉ có mâu thuẫn với công ty, hoặc nghỉ đột ngột, thứ tự nên đổi lại: thu hồi quyền trước, chào tạm biệt sau.
Trong trường hợp này, đổi mật khẩu wifi nội bộ ngay trong ngày, không chờ cuối ngày. Kiểm cùng lúc các mật khẩu chung khác mà người đó biết: tài khoản quầy, hộp thư dùng chung, mã cửa, mã két. Đồng thời rà danh sách thiết bị đang kết nối mạng để chắc không còn thiết bị nào của họ được để lại trong văn phòng, như một máy tính nhỏ hay bộ phát mini cắm vào ổ điện.
Làm những việc này một cách bình thản, không công khai nghi ngờ, không bàn tán. Mục đích là đưa hệ thống về trạng thái an toàn, không phải trừng phạt ai. Nếu có dấu hiệu dữ liệu bị lấy hay thiết bị bị can thiệp, ghi lại sự việc, giữ nguyên hiện trạng, và hỏi luật sư hoặc cơ quan chức năng về bước tiếp theo. Không tự ý truy cập thiết bị hay tài khoản cá nhân của người đó để tìm bằng chứng.
Câu hỏi thường gặp
Văn phòng ba người, có người nghỉ thì có cần đổi wifi không?
Nên đổi, vì với văn phòng nhỏ thường chỉ có một mạng, mọi thiết bị đều nằm trong đó. Ba người thì việc báo mật khẩu mới chỉ mất vài phút. Nhân dịp đó, cân nhắc tách thêm một mạng khách để lần sau đỡ phải đổi.
Đổi mật khẩu wifi có làm camera và máy in mất kết nối không?
Có, nếu chúng kết nối không dây vào mạng vừa đổi. Vì vậy nên cho camera và thiết bị cố định dùng dây mạng, hoặc đưa chúng vào một mạng riêng không đổi khi nhân viên nghỉ. Ghi sẵn danh sách thiết bị cần kết nối lại để không bỏ sót.
Có nên ẩn tên mạng wifi nội bộ không?
Ẩn tên mạng chỉ khiến việc kết nối phiền hơn, không ngăn được người có công cụ dò tìm. Đặt mật khẩu mạnh, đổi đúng lúc và tách mạng theo nhóm người có tác dụng hơn nhiều so với ẩn tên.
Nhân viên có được tự cho bạn bè dùng wifi nội bộ không?
Không nên. Người ngoài nên dùng mạng khách. Ghi điều này vào quy định chung và giải thích lý do: mạng nội bộ có thiết bị chứa dữ liệu của công ty và khách hàng. Phần lớn nhân viên sẽ hiểu khi được giải thích.
Có cách nào khỏi phải đổi mật khẩu mỗi khi có người nghỉ?
Cách triệt để là cho mỗi người đăng nhập wifi bằng tài khoản riêng, khi nghỉ thì khoá tài khoản. Cách này cần thiết bị và cấu hình phù hợp. Với văn phòng nhỏ, cách thực tế hơn là giảm số người biết mạng nội bộ, để hầu hết các lượt nghỉ việc không đụng tới nó.
Mật khẩu wifi mới nên đặt thế nào cho dễ nhập mà vẫn khó đoán?
Ghép ba bốn từ không liên quan nhau thành một cụm dài, thêm một hai chữ số không phải năm hay số điện thoại. Cụm dài dễ đọc to cho người khác nhập hơn một chuỗi ký tự lộn xộn, mà vẫn khó đoán với người ngoài.