Cho nhân viên dùng laptop, điện thoại cá nhân để làm việc là chuyện bình thường ở công ty nhỏ, miễn là công ty vẽ được ranh giới: dữ liệu công việc vào máy riêng qua lối nào, máy phải đạt điều kiện tối thiểu gì, và khi nhân viên nghỉ thì công ty thu lại quyền truy cập chứ không thu lại chiếc máy. Người ta hay gọi cách làm này là "mang thiết bị riêng đi làm".
Vấn đề không nằm ở chiếc máy mà nằm ở chỗ công ty không kiểm soát được máy đó. Bạn không cài lại được, không biết con của nhân viên có dùng chung không, không đòi lại được khi họ đi. Bài này giúp chủ doanh nghiệp đặt luật chơi rõ ràng từ đầu, theo cách nhân viên chấp nhận được vì nó cũng bảo vệ đời tư của họ.
Vì sao công ty nhỏ gần như không tránh được máy cá nhân
Nhân viên kinh doanh trả lời khách qua điện thoại riêng lúc chín giờ tối. Kế toán mang laptop về nhà để kịp hạn nộp báo cáo. Quản lý cửa hàng xem doanh thu ngày trên ứng dụng bán hàng cài trong điện thoại cá nhân. Không ai trong số họ làm sai; họ làm vì công việc cần vậy và công ty không cấp đủ thiết bị cho từng người.
Cấm hẳn thường không khả thi và dẫn tới tình trạng tệ hơn: nhân viên vẫn dùng, chỉ là lén, không theo quy tắc nào. Cách hợp lý hơn là chấp nhận thực tế, rồi khoanh vùng. Câu hỏi cần trả lời không phải "có cho dùng máy riêng không" mà là "dữ liệu nào được phép đi vào máy riêng, theo đường nào, và rút ra thế nào".
Một điểm đáng nói rõ với nhân viên ngay từ đầu: công ty quan tâm đến dữ liệu công việc trên máy, không quan tâm đến ảnh, tin nhắn, ứng dụng cá nhân. Nói được câu đó một cách thật lòng, và thiết kế quy định sao cho nó đúng, là nửa phần việc. Nửa còn lại là các điều kiện kỹ thuật tối thiểu mà ai cũng làm được trong mười phút.
Dữ liệu nào được phép vào máy cá nhân
Cách đơn giản nhất là chia dữ liệu theo mức nhạy cảm rồi quyết định với từng mức. Bảng dưới là ví dụ giả định cho một công ty thương mại khoảng hai mươi người; bạn sửa theo ngành mình.
| Mức | Ví dụ | Trên máy cá nhân |
|---|---|---|
| Công khai | Bảng giá đã gửi khách, hình sản phẩm, bài đăng fanpage | Thoải mái |
| Nội bộ | Lịch họp, quy trình làm việc, thư trao đổi giữa các phòng | Được, qua ứng dụng chính thức của công ty, không tải tệp về bộ nhớ máy |
| Nhạy cảm | Danh sách khách hàng có số điện thoại, hợp đồng, bảng lương | Chỉ xem trực tuyến, không tải về, không chụp màn hình gửi đi |
| Rất nhạy cảm | Ngân hàng điện tử của công ty, chữ ký số, tài khoản quản trị | Không dùng trên máy cá nhân; chỉ trên thiết bị công ty được chỉ định |
Điểm mấu chốt nằm ở cột cuối: được xem khác hẳn được tải về. Khi dữ liệu chỉ được mở qua ứng dụng hoặc trang web của công ty, thu hồi quyền là dữ liệu biến khỏi tầm tay người đó. Khi đã tải về bộ nhớ máy, công ty mất kiểm soát hoàn toàn.
Nhiều bộ văn phòng trực tuyến và ổ đĩa chung cho phép chặn tải về, in hay sao chép với từng thư mục. Hãy tìm mục chia sẻ và quyền truy cập trong trang quản trị, đọc trợ giúp chính thức để biết gói của bạn có hỗ trợ không, vì tính năng này thay đổi theo gói và theo thời gian.
Điều kiện tối thiểu cho máy cá nhân dùng vào việc công ty
Đây là những thứ nhân viên tự làm được, không cần cài phần mềm quản lý của công ty lên máy riêng. Bạn liệt kê ra một trang, nhân viên tự kiểm và xác nhận:
- Máy có khoá màn hình bằng mã, vân tay hoặc khuôn mặt; tự khoá sau vài phút.
- Hệ điều hành còn được hãng cập nhật bảo mật, đã cài bản cập nhật gần nhất.
- Laptop đã bật mã hoá ổ đĩa; điện thoại đời mới thường tự mã hoá khi có mã khoá màn hình.
- Không dùng chung tài khoản đăng nhập máy với người nhà; nếu máy dùng chung trong gia đình, tạo tài khoản riêng cho phần công việc.
- Ứng dụng công việc đăng nhập bằng tài khoản công ty cấp, không bằng tài khoản cá nhân.
- Đã bật xác minh hai bước cho tài khoản công ty trên máy đó.
- Biết cách báo ngay cho người phụ trách khi mất máy, kể cả ngoài giờ.
Danh sách này cố ý ngắn. Một trang quy định dài năm trang về máy cá nhân sẽ không ai đọc. Bảy điều trên, mỗi điều làm trong một hai phút, che được phần lớn rủi ro thường gặp.
Có nên cài phần mềm quản lý lên máy của nhân viên
Phần mềm quản lý thiết bị là gì. Đó là loại công cụ cho phép công ty đặt chính sách, cài ứng dụng, xoá dữ liệu từ xa trên điện thoại hoặc laptop. Một số bộ văn phòng trực tuyến có sẵn tính năng này ở mức cơ bản.
Với máy cá nhân, nên chọn cách quản lý phần công việc thôi. Nhiều hệ thống cho phép tách một vùng làm việc trên máy, công ty chỉ quản lý và chỉ xoá được vùng đó, không đụng tới ảnh, tin nhắn hay ứng dụng riêng. Đây là cách cân bằng hợp lý nhất khi cần quản lý chặt hơn.
Tránh quản lý toàn bộ máy cá nhân. Cài công cụ có quyền xoá sạch cả máy hoặc xem vị trí của nhân viên trên điện thoại riêng là đi quá giới hạn. Nếu có tính năng định vị, phải tắt hoặc nói rõ, và không dùng để theo dõi người ngoài giờ làm.
Mọi thứ phải được nói trước. Nhân viên cần biết công ty cài gì, thấy được gì, không thấy gì, và đồng ý bằng văn bản trước khi cài. Giám sát lén trên máy riêng của người khác không chỉ mất lòng mà còn có thể vi phạm quy định về dữ liệu cá nhân.
Công ty nhỏ có thể không cần. Nếu dữ liệu nhạy cảm chỉ được xem trực tuyến và không được tải về, thì việc thu hồi tài khoản đã đủ, không phải cài gì lên máy riêng. Đây là con đường nhẹ nhàng nhất cho đa số công ty dưới năm mươi người.
Khi nhân viên dùng máy riêng nghỉ việc
Công ty không thu chiếc máy, nên toàn bộ việc thu hồi là thu quyền truy cập. Làm theo thứ tự:
- Khoá tài khoản công ty của nhân viên (thư điện tử, ổ đĩa, phần mềm bán hàng) ngay cuối ngày làm việc cuối.
- Đăng xuất phiên đăng nhập trên mọi thiết bị từ trang quản trị nếu hệ thống hỗ trợ; nhiều nơi có nút đăng xuất khỏi mọi thiết bị.
- Nếu đã dùng cách quản lý vùng làm việc, xoá vùng đó từ xa. Không xoá toàn bộ máy.
- Gỡ quyền của họ khỏi nhóm nhắn tin công việc, fanpage, tài khoản quảng cáo.
- Đổi mật khẩu các tài khoản dùng chung mà họ từng biết, như mật khẩu wifi hay tài khoản quầy.
- Nhắc nhân viên bằng văn bản xoá tệp công việc còn lưu trên máy riêng và xác nhận đã xoá.
Bước cuối dựa vào sự hợp tác và cam kết, vì công ty không kiểm tra được máy riêng. Đây là lý do mục dữ liệu ở trên quan trọng: càng ít tệp nhạy cảm nằm trên máy cá nhân thì bước này càng ít rủi ro.
Điều khoản về trả lại dữ liệu khi nghỉ việc, giữ bí mật kinh doanh nên có trong hợp đồng lao động hoặc thoả thuận riêng. Câu chữ cụ thể thì nhờ luật sư xem, đối chiếu Bộ luật Lao động và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện hành.
Bốn tình huống hay gặp và cách xử lý gọn
Nhân viên chụp màn hình danh sách khách gửi vào nhóm nhắn tin riêng. Không cần trách phạt ngay lần đầu. Nhắc lại bảng dữ liệu, chỉ cho họ lối chia sẻ đúng (gửi đường dẫn tới thư mục chung có phân quyền), rồi xoá ảnh khỏi nhóm. Nếu lặp lại nhiều lần, lúc đó mới xử lý theo nội quy.
Nhân viên đổi điện thoại mới và bán máy cũ. Dặn trước trong quy định: trước khi bán, đăng xuất mọi tài khoản công ty, xoá vùng làm việc nếu có, rồi đặt lại máy về trạng thái gốc. Người phụ trách kiểm trên trang quản trị xem thiết bị cũ đã biến khỏi danh sách phiên đăng nhập chưa.
Nhân viên mượn laptop của bạn bè để làm gấp một buổi. Chỉ nên đăng nhập qua trình duyệt ở chế độ ẩn danh, không lưu mật khẩu, đăng xuất khi xong. Báo cho người phụ trách để họ để ý phiên đăng nhập lạ trong ngày hôm đó.
Nhân viên từ chối dùng máy riêng cho việc công ty. Đó là quyền của họ. Nếu công việc thật sự cần thiết bị, công ty cấp máy hoặc bố trí máy dùng chung có tài khoản riêng. Ép nhân viên dùng máy cá nhân rồi lại đặt điều kiện lên máy đó là cách làm dễ gây bất bình.
Soạn quy định một trang và giới thiệu cho nhân viên
Một quy định dùng thiết bị cá nhân hiệu quả thường chỉ cần năm phần: phạm vi áp dụng, bảng dữ liệu được phép, điều kiện tối thiểu của máy, cam kết của công ty về đời tư, và việc phải làm khi mất máy hoặc khi nghỉ việc. Để trên một trang, in ra cho nhân viên ký, lưu bản điện tử ở ổ chung.
Phần cam kết của công ty thường bị quên mà lại là thứ khiến nhân viên đồng ý. Nên ghi rõ: công ty không truy cập ảnh, tin nhắn, ứng dụng cá nhân; không theo dõi vị trí; chỉ xoá dữ liệu công việc khi cần. Câu viết càng cụ thể, nhân viên càng tin.
Có thể dùng chatbot để soạn bản nháp đầu, ví dụ với câu lệnh: "Soạn quy định một trang cho công ty thương mại hai mươi người về việc nhân viên dùng điện thoại và laptop cá nhân cho công việc, gồm năm phần: phạm vi, dữ liệu được phép, điều kiện máy, cam kết của công ty về quyền riêng tư, việc khi mất máy hoặc nghỉ việc. Giọng rõ ràng, không dùng thuật ngữ khó." Không cần đưa tên công ty hay tên nhân viên vào. Bản nháp xong, đọc lại từng dòng xem có đúng thực tế công ty mình không, rồi nhờ người hiểu luật rà phần cam kết và nghĩa vụ.
Khi giới thiệu, dành mười lăm phút trong buổi họp để giải thích lý do, đặc biệt phần dữ liệu được xem khác được tải. Nhân viên hiểu vì sao sẽ tự giác hơn bất cứ biện pháp kỹ thuật nào.
Câu hỏi thường gặp
Công ty có quyền yêu cầu xem điện thoại cá nhân của nhân viên không?
Nguyên tắc chung là không, trừ khi có căn cứ pháp lý và sự đồng ý rõ ràng. Thiết bị cá nhân chứa dữ liệu đời tư được pháp luật bảo vệ. Nếu nghi ngờ dữ liệu công ty bị sao chép, hãy hỏi luật sư về cách xử lý thay vì tự yêu cầu kiểm tra máy.
Có nên hỗ trợ tiền cho nhân viên dùng máy riêng làm việc?
Đó là quyết định kinh doanh của bạn. Một số công ty hỗ trợ một khoản cố định hằng tháng để bù hao mòn và cước dữ liệu, kèm điều kiện tuân thủ quy định thiết bị. Khoản hỗ trợ giúp việc đặt điều kiện trở nên hợp lý hơn trong mắt nhân viên, nhưng không thay được phần thu hồi quyền.
Nhân viên dùng chung laptop với con ở nhà thì làm sao?
Yêu cầu tạo một tài khoản đăng nhập riêng trên máy cho phần công việc, có mật khẩu riêng. Trẻ dùng tài khoản khác. Cách này vừa tránh trẻ vô tình xoá tệp hay gửi nhầm thư, vừa giữ dữ liệu công việc khỏi tầm mắt người nhà.
Kế toán có được dùng laptop riêng để làm ngân hàng điện tử của công ty không?
Nên tránh. Ngân hàng điện tử, chữ ký số và tài khoản quản trị nằm ở mức rất nhạy cảm, chỉ nên dùng trên thiết bị công ty được chỉ định và theo dõi trong sổ. Phần phân quyền lập lệnh, duyệt lệnh có danh mục riêng trên trang.
Nhân viên làm mất điện thoại riêng có tài khoản công ty thì xử lý thế nào?
Nhân viên báo ngay cho người phụ trách. Người phụ trách đổi mật khẩu, đăng xuất phiên trên mọi thiết bị, và nếu có quản lý vùng làm việc thì xoá vùng đó. Ghi lại thời điểm báo và việc đã làm. Điều này nên được nhắc trước trong quy định để nhân viên không ngại báo.
Cộng tác viên bên ngoài có áp dụng quy định này không?
Có, và còn nên chặt hơn vì công ty biết ít về máy của họ. Với cộng tác viên, chỉ cho xem trực tuyến những thư mục cần thiết, đặt ngày hết hạn cho quyền chia sẻ, và thu hồi ngay khi xong việc.