Phần mềm điều khiển máy tính từ xa cho phép một người ngồi nơi khác nhìn màn hình và thao tác trên máy văn phòng như đang ngồi tại chỗ; vì vậy nó phải được quản lý như một chìa khoá vào văn phòng: biết máy nào có cài, ai có quyền kết nối, quyền đó cố định hay một lần, và thu hồi khi người hoặc đơn vị đó không còn làm với công ty.
Ở công ty nhỏ, loại phần mềm này thường do thợ cài phần mềm kế toán, bán hàng để lại cho tiện hỗ trợ, hoặc do nhân viên tự cài để làm việc ở nhà. Sau vài năm, không ai biết hết những ai còn có thể nhìn vào máy kế toán. Bài này giúp chủ doanh nghiệp lập lại trật tự mà không phải bỏ đi sự tiện lợi của hỗ trợ từ xa.
Hai kiểu kết nối từ xa và rủi ro khác nhau
Có thể chia việc dùng phần mềm điều khiển từ xa thành hai kiểu. Kiểu thứ nhất là hỗ trợ có người ngồi máy: người dùng mở phần mềm, đọc mã kết nối hay bấm chấp nhận, người hỗ trợ vào làm, xong thì thoát. Mỗi lần kết nối đều cần người tại chỗ đồng ý. Đây là kiểu an toàn hơn vì có người chứng kiến.
Kiểu thứ hai là truy cập không cần người ngồi máy: phần mềm được cài để chạy thường trực, người có tài khoản hoặc mật khẩu cố định có thể kết nối bất cứ lúc nào, kể cả nửa đêm khi văn phòng không có ai. Kiểu này tiện cho chủ muốn xem máy văn phòng từ nhà, hoặc cho đơn vị bảo trì, nhưng cũng chính là kiểu tạo ra những cánh cửa không ai nhớ đã mở.
Phần lớn sự cố liên quan đến điều khiển từ xa ở doanh nghiệp nhỏ không đến từ phần mềm có lỗi, mà đến từ quyền truy cập bị bỏ quên: thợ cũ vẫn còn mật khẩu cố định, nhân viên nghỉ vẫn còn tài khoản trong danh sách thiết bị, hoặc kẻ gian giả làm nhân viên hỗ trợ gọi điện xin mã kết nối. Kiểu lừa đảo cuối có ở các trang chuyên về bảo mật; ở đây ta tập trung vào quản trị quyền.
Máy nào được cài, kiểu nào, ai có quyền
Bước đầu tiên là quyết định chính sách theo từng nhóm máy. Bảng dưới là ví dụ giả định cho một công ty dịch vụ mười lăm người:
| Nhóm máy | Kiểu kết nối cho phép | Ai được kết nối |
|---|---|---|
| Máy kế toán, máy làm ngân hàng điện tử | Chỉ hỗ trợ có người ngồi máy, từng lần | Đơn vị hỗ trợ phần mềm kế toán, khi kế toán gọi và chứng kiến |
| Máy quầy bán hàng | Hỗ trợ có người ngồi máy | Đơn vị hỗ trợ phần mềm bán hàng |
| Máy nhân viên văn phòng | Hỗ trợ có người ngồi máy; truy cập thường trực chỉ khi được duyệt | Người phụ trách thiết bị; nhân viên được duyệt làm việc từ xa vào đúng máy của mình |
| Máy chủ, ổ cứng mạng | Truy cập thường trực qua kênh được bảo vệ | Người phụ trách thiết bị và đơn vị bảo trì có hợp đồng |
Nguyên tắc rõ nhất ở dòng đầu: máy đụng tới tiền thì không để cửa thường trực. Nếu đơn vị phần mềm kế toán cần hỗ trợ, kế toán mở phần mềm, ngồi xem họ làm, đóng lại khi xong. Phiền hơn một chút, đổi lại không ai có thể ngồi trên máy kế toán lúc không có người.
Rà lại hiện trạng: những cánh cửa đang mở
Trước khi đặt quy định mới, cần biết hiện tại có gì. Việc rà này người phụ trách làm được trong một buổi với văn phòng vài chục máy:
- Đi từng máy, xem danh sách phần mềm đã cài, tìm các phần mềm điều khiển từ xa. Một máy có thể có hai ba phần mềm khác nhau do nhiều người cài.
- Với mỗi phần mềm, xem nó có chạy thường trực khi bật máy không, và có đặt mật khẩu cố định hay danh sách tài khoản được phép kết nối không.
- Hỏi người dùng máy: ai đã cài, để làm gì, còn dùng không.
- Ghi vào sổ theo dõi thiết bị: máy nào có phần mềm gì, kiểu kết nối, ai có quyền.
- Gỡ những phần mềm không còn ai dùng hoặc không ai nhận đã cài.
- Với phần mềm còn cần, đổi mật khẩu cố định, xoá tài khoản không còn liên quan khỏi danh sách được phép.
- Nếu công ty dùng phiên bản trả phí có trang quản trị tập trung, rà danh sách thiết bị và người dùng trên đó, xoá những gì không còn của công ty.
Việc rà lần đầu thường làm chủ doanh nghiệp bất ngờ: một máy kế toán có thể còn mật khẩu cố định từ đơn vị phần mềm cũ đã thôi hợp tác từ lâu. Không cần hoảng; đổi mật khẩu, gỡ quyền, ghi lại là đủ.
Cấp quyền cho thợ hỗ trợ và đơn vị bên ngoài
Ưu tiên từng lần, có người chứng kiến. Khi thợ cần vào máy, người dùng hoặc người phụ trách mở kết nối, ngồi xem, kết thúc phiên ngay khi xong. Không để thợ tự đặt mật khẩu cố định "cho lần sau tiện".
Xác minh người gọi trước khi đưa mã. Chỉ đưa mã kết nối khi chính công ty gọi hỗ trợ qua số đã lưu sẵn, không đưa khi có người gọi đến tự xưng là bên phần mềm, ngân hàng hay nhà mạng.
Truy cập thường trực phải có hợp đồng. Nếu đơn vị bảo trì cần vào máy chủ bất cứ lúc nào, điều đó nên được ghi trong hợp đồng dịch vụ, kèm cam kết bảo mật và nghĩa vụ bàn giao, thu hồi khi kết thúc.
Tách tài khoản theo người. Đơn vị bên ngoài có ba kỹ thuật viên thì mỗi người một tài khoản nếu phần mềm hỗ trợ, để biết ai đã vào máy lúc nào.
Giới hạn thời gian. Một số phần mềm cho đặt quyền hết hạn theo ngày. Dùng tính năng này cho cộng tác viên làm dự án ngắn.
Nhân viên làm việc từ xa vào máy văn phòng
Khi nhân viên cần làm ở nhà trên chính máy văn phòng của mình, truy cập thường trực là hợp lý, nhưng kèm điều kiện. Danh sách gợi ý để đưa vào quy định:
- Chỉ được kết nối vào đúng máy được giao, không vào máy người khác.
- Tài khoản kết nối có xác minh hai bước nếu phần mềm hỗ trợ.
- Thiết bị ở nhà dùng để kết nối phải đạt điều kiện tối thiểu mà công ty đặt cho máy cá nhân: có khoá màn hình, đã cập nhật, không dùng chung tài khoản với người nhà.
- Không kết nối từ máy tính công cộng, máy ở quán.
- Máy văn phòng được khoá màn hình khi có phiên từ xa, để người đi ngang không nhìn thấy.
- Khi nhân viên chuyển vị trí hay nghỉ việc, quyền kết nối bị gỡ trong ngày.
Điều khoản làm việc từ xa ở góc nhân sự, như giờ giấc, chấm công, có ở các trang chuyên về nhân sự. Trang này chỉ quan tâm phần quyền truy cập: ai được vào máy nào, và quyền đó được cấp, thu ra sao.
Tài khoản của chính phần mềm: đứng tên ai
Nhiều phần mềm điều khiển từ xa có hai tầng: phần mềm cài trên máy, và một tài khoản trực tuyến quản lý danh sách máy, người dùng, giấy phép. Ai giữ tài khoản trực tuyến đó là người có quyền cao nhất, vì họ có thể thêm máy, thêm người, xem nhật ký, và với một số gói thì kết nối vào mọi máy trong danh sách mà không cần mật khẩu từng máy.
Ở công ty nhỏ, tài khoản này thường được tạo bằng thư điện tử cá nhân của người đầu tiên cài phần mềm, có khi là nhân viên hoặc thợ bên ngoài. Khi người đó rời đi, công ty mất quyền quản lý chính danh sách máy của mình, hoặc tệ hơn, người đó vẫn giữ quyền kết nối vào máy công ty qua tài khoản cá nhân.
Nguyên tắc nên áp: tài khoản quản lý của phần mềm điều khiển từ xa đứng tên thư điện tử của công ty, ví dụ một hộp thư dùng chung cho việc quản trị thiết bị; có ít nhất hai người quản trị; bật xác minh hai bước; nếu là gói trả phí thì hoá đơn và giấy phép mang tên công ty. Những người khác, kể cả đơn vị bảo trì, được thêm vào với quyền hạn chế hơn.
Nếu phát hiện tài khoản quản lý đang đứng tên cá nhân của người cũ, liên hệ họ để chuyển quyền sở hữu qua tính năng chuyển giao của phần mềm. Nếu không liên hệ được, cách sạch nhất là gỡ phần mềm khỏi mọi máy, cài lại dưới tài khoản mới của công ty. Đừng tìm cách vượt quyền để chiếm lại tài khoản; đi qua bộ phận hỗ trợ chính thức của hãng nếu cần.
Minh bạch: điều khiển từ xa không phải công cụ theo dõi
Một số chủ doanh nghiệp bị cám dỗ dùng phần mềm điều khiển từ xa để lặng lẽ nhìn màn hình nhân viên trong giờ làm. Đây là việc không nên làm. Ngoài chuyện phá vỡ niềm tin, xem màn hình người khác mà họ không biết có thể chạm vào dữ liệu cá nhân như tin nhắn riêng, thông tin sức khoẻ, tài khoản ngân hàng cá nhân mở trên máy.
Nếu công ty có nhu cầu giám sát thật vì lý do bảo mật, như quản lý máy chứa dữ liệu khách hàng nhạy cảm, thì việc giám sát phải được ghi trong nội quy, thông báo trước cho nhân viên về phạm vi, mục đích, thời điểm, và chỉ giới hạn trong công việc. Phần câu chữ trong nội quy nên được người hiểu Bộ luật Lao động và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân hiện hành xem lại.
Về mặt kỹ thuật, nhiều phần mềm điều khiển từ xa hiển thị thông báo trên máy khi có người đang kết nối. Đừng tắt thông báo này. Nó bảo vệ cả công ty lẫn nhân viên: ai đang ngồi máy luôn biết có người khác đang nhìn.
Một thói quen tốt là mỗi tháng người phụ trách xem nhật ký kết nối của phần mềm, nếu có: ai đã vào máy nào, lúc nào, bao lâu. Thấy phiên kết nối lúc không có ai yêu cầu hỗ trợ thì hỏi lại ngay.
Câu hỏi thường gặp
Có nên gỡ hết phần mềm điều khiển từ xa cho an toàn không?
Không cần cực đoan như vậy. Hỗ trợ từ xa tiết kiệm nhiều thời gian cho công ty nhỏ. Điều cần là biết máy nào có cài, ai có quyền, và chuyển các máy nhạy cảm sang kiểu hỗ trợ từng lần có người chứng kiến. Gỡ những gì không ai dùng.
Thợ phần mềm kế toán đòi để mật khẩu cố định cho tiện hỗ trợ, nên đồng ý không?
Nên từ chối với máy kế toán và máy làm ngân hàng điện tử. Đề nghị họ hỗ trợ theo từng lần, kế toán mở kết nối và ngồi xem. Nếu thật sự cần truy cập thường trực, đưa vào hợp đồng với cam kết bảo mật, và đổi mật khẩu ngay khi hợp đồng kết thúc.
Làm sao biết máy tính có phần mềm điều khiển từ xa đang chạy ngầm?
Xem danh sách phần mềm đã cài, danh sách chương trình chạy khi khởi động máy, và biểu tượng ở góc màn hình. Nếu không chắc, nhờ người có chuyên môn kiểm. Thấy phần mềm lạ không ai nhận đã cài, gỡ đi và đổi mật khẩu các tài khoản quan trọng đã dùng trên máy đó.
Nhân viên nghỉ việc thì phải làm gì với quyền điều khiển từ xa của họ?
Xoá tài khoản hoặc thiết bị của họ khỏi danh sách được phép kết nối, đổi mật khẩu cố định của máy họ từng dùng, và kiểm trên máy đó xem có phần mềm điều khiển từ xa nào họ tự cài thêm không. Ghi vào sổ theo dõi.
Có ai gọi điện xưng là bên hỗ trợ và xin mã kết nối thì xử lý thế nào?
Không đưa mã. Cúp máy, tự gọi lại cho đơn vị hỗ trợ qua số đã lưu trong hợp đồng hoặc sổ của công ty để kiểm tra. Quy định nội bộ nên nói rõ: chỉ mở kết nối khi chính công ty chủ động gọi hỗ trợ.
Chủ doanh nghiệp muốn xem máy văn phòng từ nhà có được không?
Được, với máy mà chủ trực tiếp dùng hoặc máy chủ của công ty. Với máy của nhân viên, chỉ kết nối khi có lý do công việc và có thông báo cho nhân viên đó. Tài khoản kết nối của chủ cũng phải có xác minh hai bước.