PhanQuyen.comPhân Quyền
Rà soát định kỳ và xử lý sự cố

Quyền tích tụ: vì sao nhân viên lâu năm thừa quyền và cách cắt bớt mà không mất lòng

Quyền tích tụ là khi nhân viên giữ lại quyền của mọi vị trí từng làm. Cách phát hiện bằng so vai trò mẫu, cắt theo đợt cho mọi người và nói chuyện sao cho êm.

Senior employee of a family seafood trading company in Khanh Hoa packing personal items into a box beside a new desk, manager helping, both seen from the side, bright coastal morning light

Quyền tích tụ là hiện tượng một người giữ lại quyền của mọi vị trí, mọi dự án, mọi lần làm thay mà họ từng đảm nhận, cộng dồn qua nhiều năm, đến mức có nhiều quyền hơn hẳn công việc hiện tại cần. Ở doanh nghiệp nhỏ, người có quyền tích tụ nhiều nhất thường là nhân viên lâu năm, đáng tin, đã đi qua nhiều phòng ban và hay được nhờ "làm giúp" khi thiếu người.

Không ai có lỗi trong chuyện này, và chính vì thế nó khó sửa: cắt quyền của một người gắn bó mười năm dễ bị hiểu là mất tin tưởng. Bài này giải thích vì sao quyền tích tụ là rủi ro thật cả với công ty lẫn với chính người đó, cách phát hiện bằng phép so với vai trò mẫu, và cách cắt bớt theo đợt áp dụng cho mọi người, kể cả ban giám đốc, để không ai thấy mình bị nhắm vào.

Quyền tích tụ hình thành thế nào

Hãy hình dung một nhân viên giả định tên Hùng, vào làm ở công ty buôn hải sản tại Khánh Hoà từ hồi mới có năm người. Năm đầu anh làm kho, có quyền nhập xuất trên phần mềm kho. Năm thứ ba anh chuyển sang bán hàng, được cấp quyền phần mềm bán hàng và hộp thư khách hàng; quyền kho vẫn để đó vì "thỉnh thoảng còn hỏi anh". Năm thứ năm kế toán nghỉ sinh, anh được cấp tạm quyền lập phiếu chi và xem sổ quỹ. Kế toán quay lại, không ai gỡ. Năm thứ bảy công ty làm fanpage, anh là người lập nên là quản trị viên. Năm thứ chín anh lên phụ trách chi nhánh.

Đến lúc này anh Hùng có quyền ở bảy hệ thống, trong đó ít nhất bốn quyền không còn liên quan đến việc hằng ngày. Không có lần cấp nào sai; mỗi lần đều có lý do. Cái sai nằm ở chỗ công ty chỉ có quy trình cấp quyền mà không có quy trình thu quyền khi vai trò thay đổi.

Điều đáng chú ý là chính anh Hùng cũng không biết hết mình đang có những quyền gì. Hỏi anh, anh sẽ kể được phần mềm bán hàng và fanpage, còn quyền lập phiếu chi trên phần mềm kế toán thì anh đã quên từ lâu. Quyền không dùng đến là quyền không ai canh, kể cả người đang giữ nó.

Quyền tích tụ đặc biệt phổ biến ở doanh nghiệp nhỏ vì ba lý do: người ít nên ai cũng kiêm nhiều việc, cấp quyền thường bằng một tin nhắn không qua quy trình nào, và người quản trị hệ thống cũng là người bận việc khác nên không ai nhìn lại. Nó cũng tăng nhanh theo những biến động như mở chi nhánh, đổi phần mềm, mùa cao điểm cần người làm thay.

Vì sao thừa quyền là rủi ro, kể cả với người đáng tin

Tài khoản bị chiếm thì thiệt hại lớn hơn. Rủi ro chính không nằm ở việc người đó làm sai mà ở việc tài khoản của họ bị người khác chiếm. Kẻ chiếm được tài khoản của người có quyền ở bảy hệ thống thì đi được vào cả bảy. Quyền càng gọn, vùng thiệt hại càng hẹp.

Thao tác nhầm khó lường hơn. Người có quyền xoá danh mục hàng hay sửa sổ quỹ từ thời làm thay, nay không dùng thường xuyên, dễ bấm nhầm hơn người đang làm việc đó mỗi ngày.

Tách nhiệm bị phá vỡ ngầm. Nếu một người vừa lập phiếu chi vừa duyệt được, vừa nhập kho vừa sửa tồn, nguyên tắc người lập và người duyệt là hai người đã không còn, dù trên sơ đồ tổ chức vẫn thấy tách biệt.

Chính người đó chịu áp lực khi có chuyện. Khi dữ liệu bị sửa sai mà nhật ký cho thấy tài khoản có quyền là của họ, người đáng tin cũng phải giải thích. Cắt bớt quyền thừa là bảo vệ cả họ.

Khó thay người khi họ nghỉ. Khi người lâu năm nghỉ, việc thu hồi kéo dài vì không ai biết hết họ có quyền ở đâu. Đây là lúc dễ sót nhất.

Phát hiện bằng phép so với vai trò mẫu

Cách phát hiện khách quan nhất là so quyền thực tế của từng người với một vai trò mẫu: bộ quyền chuẩn của vị trí đó. Vai trò mẫu thuộc phần nguyên tắc phân quyền; nếu công ty chưa có, lập nhanh cho các vị trí chính trước khi so. Ví dụ giả định cho vị trí phụ trách chi nhánh:

Hệ thốngVai trò mẫu của phụ trách chi nhánhQuyền thực tế của anh HùngKết luận
Phần mềm bán hàngQuản lý chi nhánh mìnhQuản lý chi nhánh mìnhGiữ
Phần mềm khoXem tồn chi nhánh mìnhNhập, xuất, sửa tồn mọi khoGiảm về xem
Phần mềm kế toánKhông cóLập phiếu chi, xem sổ quỹGỡ
Hộp thư khách hàng chungKhông cóĐọc và gửiGỡ
FanpageTrả lời tin nhắn khách chi nhánhToàn quyềnGiảm; chuyển quyền chủ cho người phụ trách truyền thông
Ổ đĩa chungThư mục chi nhánh mìnhThư mục chi nhánh, kho, kế toán cũGỡ hai thư mục thừa

Bảng so như vậy biến câu chuyện từ "công ty bớt tin anh" thành "đây là bộ quyền của vị trí phụ trách chi nhánh, ai ở vị trí này cũng vậy". Phép so cũng cho thấy chỗ vai trò mẫu thiếu: nếu nhiều người ở cùng vị trí đều có thêm một quyền giống nhau mà ai cũng thật sự cần, hãy đưa quyền đó vào vai trò mẫu thay vì cắt.

Cắt bớt theo đợt cho mọi người

Cắt quyền từng người lẻ tẻ dễ bị hiểu là nhắm vào cá nhân. Làm theo đợt, có thông báo chung, áp dụng từ trên xuống.

  1. Thông báo trước: chủ doanh nghiệp thông báo công ty sẽ rà quyền theo vai trò cho tất cả mọi người, bắt đầu từ chính ban giám đốc, lý do là giảm rủi ro khi tài khoản bị chiếm và chuẩn bị cho việc mở rộng.
  2. Bắt đầu từ ban giám đốc: chủ và các trưởng bộ phận tự cắt quyền thừa của mình trước, công khai kết quả trong nhóm quản lý. Không gì thuyết phục bằng việc người đứng đầu làm trước.
  3. Gửi bảng so cho từng người: mỗi người nhận bảng quyền của mình so với vai trò mẫu, có một tuần để nêu lý do nếu thấy cần giữ quyền nào.
  4. Chuyển quyền thừa thành quyền tạm có hạn: nếu ai đó thỉnh thoảng còn cần làm thay, cấp quyền tạm có ngày hết hạn mỗi lần cần thay vì giữ thường trực.
  5. Bàn giao trước khi cắt: quyền chủ fanpage, tệp do họ sở hữu, việc tự động chạy dưới tên họ phải chuyển sang người phụ trách mới trước, để không đứt việc.
  6. Cắt và xác nhận: người phụ trách hệ thống cắt theo bảng, người dùng thử đăng nhập xác nhận vẫn làm được việc chính.

Nhịp hợp lý là làm một đợt lớn lần đầu, rồi đưa phép so với vai trò mẫu vào rà soát quyền hằng quý. Từ đó, quyền tích tụ chỉ còn tồn tại trong một quý trước khi bị phát hiện.

Chặn quyền tích tụ từ gốc: ba thói quen khi cấp quyền

Mỗi lần cấp quyền đều trả lời "đến khi nào". Người xin quyền và người cấp quyền cùng ghi ngày hết hạn hoặc sự kiện kết thúc: hết đợt kiểm kê, kế toán đi làm lại, dự án nghiệm thu. Quyền không có điểm kết thúc là quyền thường trực, dù lúc cấp ai cũng nghĩ là tạm. Nếu phần mềm có chức năng đặt hạn cho quyền, dùng nó; nếu không, ghi vào bảng cấp quyền tạm và đặt nhắc việc.

Chuyển vị trí là một lần cấp lại từ đầu, không phải cộng thêm. Khi một người đổi phòng ban hay lên chức, người phụ trách hệ thống gỡ toàn bộ quyền cũ rồi cấp bộ quyền của vai trò mới, sau đó cộng thêm những quyền tạm cần cho giai đoạn bàn giao, có hạn rõ ràng. Cách làm "giữ nguyên, thêm vào" là con đường ngắn nhất dẫn tới quyền tích tụ.

Ghi lý do cấp trong một dòng. Một bảng đơn giản gồm ngày, người nhận, hệ thống, quyền, lý do, hạn và người duyệt. Ba năm sau, khi rà soát gặp một quyền lạ, dòng lý do cho biết ngay nó còn cần hay không, thay vì phải đi hỏi khắp công ty.

Người duyệt không phải người nhận. Nhân viên không tự cấp quyền cho mình dù có khả năng kỹ thuật làm vậy, kể cả quản trị viên. Ở công ty nhỏ, chủ doanh nghiệp hoặc trưởng bộ phận duyệt bằng một tin nhắn là đủ, miễn là có lưu lại.

Nói chuyện với người gắn bó lâu năm

Phần khó nhất không phải kỹ thuật mà là cuộc nói chuyện. Với một nhân viên lâu năm, quyền vào nhiều hệ thống đôi khi là biểu tượng của sự tin cậy. Nếu họ biết tin bị cắt qua thông báo "không đăng nhập được", cảm giác đầu tiên là bị gạt ra.

Hãy nói trực tiếp trước khi cắt, ngắn gọn và cụ thể. Một cách mở lời: "Công ty đang làm lại phân quyền theo vị trí cho tất cả mọi người, anh chị trong ban giám đốc cũng đã cắt bớt rồi. Anh đi qua nhiều vị trí nên còn giữ quyền của kho và kế toán từ hồi trước. Mình chuyển những quyền đó về đúng người phụ trách hiện tại. Khi nào cần làm thay thì mình cấp tạm, xong việc tự hết hạn." Sau đó hỏi họ còn đang dùng quyền nào mà công ty chưa biết.

Câu hỏi cuối rất quan trọng. Người lâu năm thường đang âm thầm làm những việc không ai giao chính thức: cuối tháng xuất báo cáo tồn cho chủ, sửa giá khi nhà cung cấp đổi giá. Cắt quyền mà không biết những việc này là làm đứt một phần vận hành. Ghi lại, rồi quyết định giao việc đó cho ai, với quyền nào.

Cuối cùng, ghi nhận đóng góp. Việc một người có nhiều quyền là dấu vết của việc họ đã gánh nhiều việc cho công ty. Nói ra điều đó không tốn gì mà giữ được lòng người.

Câu hỏi thường gặp

Quyền tích tụ khác gì với quyền tối thiểu?

Quyền tối thiểu là nguyên tắc: mỗi người chỉ có quyền vừa đủ cho việc hiện tại. Quyền tích tụ là hiện tượng đi ngược nguyên tắc đó, hình thành dần khi quyền được cấp thêm mà không thu lại. Rà soát định kỳ là cách kéo thực tế về gần nguyên tắc.

Công ty chưa có vai trò mẫu thì so với cái gì?

Lập nhanh vai trò mẫu cho năm sáu vị trí chính, mỗi vị trí liệt kê hệ thống và mức quyền cần cho việc hằng ngày. Trưởng bộ phận và người đang làm vị trí đó cùng soạn. Không cần hoàn hảo; sửa dần qua các lần rà soát.

Chủ doanh nghiệp có cần cắt quyền của chính mình không?

Cần xem lại. Chủ thường giữ quyền chủ sở hữu ở nhiều hệ thống, điều đó hợp lý. Nhưng chủ không nhất thiết cần dùng tài khoản toàn quyền để làm việc hằng ngày; tách tài khoản quản trị riêng và cắt các quyền thao tác không dùng giúp giảm rủi ro khi tài khoản của chủ bị chiếm.

Nhân viên phản đối vì sợ không làm kịp việc thì sao?

Hỏi cụ thể việc nào cần quyền đó và bao lâu một lần. Việc thường xuyên thì đưa vào vai trò mẫu; việc thỉnh thoảng thì cấp quyền tạm có hạn. Cam kết thời gian cấp quyền tạm nhanh, ví dụ trong ngày, để họ không thấy bị cản.

Phần mềm không có chức năng quyền tạm có hạn thì làm sao?

Ghi quyền tạm vào một bảng có ngày hết hạn, người phụ trách hệ thống đặt nhắc việc để gỡ đúng ngày. Kém tự động hơn nhưng vẫn hiệu quả nếu được kiểm trong rà soát quý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138