Thư mục được tạo trong ổ đĩa cá nhân của một nhân viên rồi chia sẻ cho cả phòng vẫn thuộc về người tạo; những người khác chỉ được mời vào. Khi tài khoản đó bị xoá mà chưa chuyển quyền sở hữu, tệp có thể đi theo. Ổ đĩa nhóm — tên gọi khác nhau tuỳ nền tảng, như ổ đĩa dùng chung hay thư viện tài liệu của nhóm — thì ngược lại: tệp thuộc về nhóm, người đến người đi không làm tệp mất chủ.
Bài này giải thích khác biệt đó bằng những câu hỏi quản trị cụ thể, gợi ý cách chia ổ đĩa nhóm cho công ty nhỏ, các mức thành viên nên cấp cho ai, và lộ trình chuyển kho dữ liệu cũ sang mà không làm gãy công việc đang chạy. Cấu trúc thư mục bên trong mỗi ổ là chuyện khác, không bàn ở đây.
Chủ sở hữu tệp và người được chia sẻ khác nhau ở đâu
Trong ổ đĩa cá nhân, mỗi tệp có một chủ sở hữu — người tạo hoặc người tải lên. Chủ sở hữu quyết định ai được xem, ai được sửa, có xoá hẳn tệp hay không. Người được chia sẻ, dù có quyền chỉnh sửa, vẫn chỉ là khách trong nhà của người khác. Trong nhiều cấu hình mặc định, khi tài khoản của chủ sở hữu bị xoá, tệp của họ cũng bị xoá theo trừ khi quản trị viên đã chuyển quyền sở hữu trước.
Đây là cách mà dữ liệu của công ty nhỏ biến mất lặng lẽ. Ví dụ giả định: một công ty lữ hành ở Khánh Hòa có thư mục "Hợp đồng khách đoàn" do trưởng phòng điều hành tạo bốn năm trước, chia sẻ cho mười người. Khi trưởng phòng nghỉ, bộ phận hành chính xoá tài khoản để giải phóng giấy phép. Ngày hôm sau cả phòng mở thư mục thì thấy trống. May là trong thời gian giữ lại sau khi xoá, quản trị viên còn khôi phục được tài khoản; nếu phát hiện muộn hơn thì không.
Ổ đĩa nhóm giải quyết từ gốc: chủ sở hữu tệp là ổ đĩa, tức là tổ chức. Thành viên đến hay đi chỉ là thêm hoặc bớt người, không động đến tệp.
So sánh thư mục cá nhân chia sẻ và ổ đĩa nhóm
Bảng dưới đặt hai cách cạnh nhau theo các tình huống chủ doanh nghiệp hay gặp. Hành vi cụ thể có thể khác theo nền tảng và cấu hình; kiểm trợ giúp chính thức của bộ văn phòng bạn đang dùng.
| Tình huống | Thư mục trong ổ đĩa cá nhân, chia sẻ cho nhóm | Ổ đĩa nhóm |
|---|---|---|
| Ai là chủ tệp | Người tạo hoặc tải lên | Tổ chức, thông qua ổ đĩa |
| Người tạo nghỉ việc | Phải chuyển quyền sở hữu trước khi xoá tài khoản | Không ảnh hưởng tệp |
| Ai thêm người vào | Chủ tệp và người được cấp quyền chia sẻ | Người có vai trò quản lý ổ đĩa |
| Ai xoá được tệp | Chủ tệp | Theo vai trò thành viên, có thùng rác chung |
| Nhìn tổng thể ai đang có quyền | Phải mở từng tệp, từng thư mục | Một danh sách thành viên cho cả ổ |
| Chia sẻ ra ngoài công ty | Tuỳ từng người chủ tệp | Đặt chung cho cả ổ, quản trị viên giới hạn được |
Dòng "nhìn tổng thể ai đang có quyền" thường là lý do thuyết phục nhất với chủ doanh nghiệp. Với thư mục cá nhân chia sẻ, muốn biết ai đang đọc được bảng giá đại lý phải lần từng tầng; với ổ đĩa nhóm, mở danh sách thành viên là thấy.
Các mức thành viên trong ổ đĩa nhóm và ai nên giữ
Quản lý. Thêm bớt thành viên, đổi cài đặt chia sẻ của cả ổ, xoá ổ. Mỗi ổ hai người là vừa: trưởng bộ phận và một người dự phòng hoặc quản trị viên.
Quản lý nội dung. Thêm, sửa, di chuyển, xoá tệp và thư mục, nhưng không đổi thành viên. Hợp với người lo hồ sơ của bộ phận.
Chỉnh sửa hoặc đóng góp. Thêm và sửa tệp, thường không xoá được thứ người khác tạo. Đây là mức cho phần lớn nhân viên làm việc hằng ngày trong ổ.
Nhận xét. Đọc và góp ý trên tệp, không sửa. Hợp với người duyệt hoặc phòng ban liên quan cần theo dõi.
Chỉ xem. Đọc và tải về nếu không bị chặn tải. Hợp với người cần tra cứu, ví dụ phòng kinh doanh xem kho mẫu hợp đồng của phòng hành chính.
Ghi chú về tên. Mỗi nền tảng có thể gọi các mức này khác nhau và gộp hoặc tách thêm. Đọc mô tả quyền của từng mức trong trợ giúp chính thức trước khi cấp, đặc biệt là ai được xoá và ai được chia sẻ ra ngoài.
Chia bao nhiêu ổ đĩa nhóm là vừa
Hai cách chia dễ sai nhất nằm ở hai đầu. Một ổ cho cả công ty nghe gọn nhưng thực tế ai vào cũng thấy hết, kể cả bảng lương và hồ sơ nhân sự, rồi lại phải chia quyền từng thư mục bên trong — quay về đúng vấn đề cũ. Mỗi dự án nhỏ một ổ thì sau một năm có hàng chục ổ, không ai nhớ ổ nào còn dùng, ổ nào ai quản lý.
Cách chia bền là theo nhóm người cần cùng một mức quyền. Một công ty lữ hành hai mươi lăm người (ví dụ giả định) có thể dùng năm ổ: Điều hành tour (cả phòng điều hành và hướng dẫn viên chính thức), Kinh doanh (phòng kinh doanh, ban giám đốc chỉ xem), Kế toán (kế toán, giám đốc), Nhân sự (giám đốc và người lo nhân sự, không ai khác), Tài liệu chung (cả công ty chỉ xem, hành chính quản lý nội dung). Dự án lớn, kéo dài trên sáu tháng và có người ngoài phòng tham gia thì mới tách ổ riêng.
Quy tắc kiểm nhanh: nếu bạn thấy mình phải hạn chế quyền một thư mục bên trong ổ, có lẽ thư mục đó nên ở ổ khác. Vài nền tảng cho phép hạn chế quyền ở cấp thư mục trong ổ đĩa nhóm, nhưng dùng nhiều thì mất chính cái lợi "một danh sách thành viên cho cả ổ".
Thêm một quy định nhỏ: ai được tạo ổ đĩa nhóm mới. Để mọi người tự tạo thì số ổ tăng nhanh; chỉ để quản trị viên và trưởng bộ phận tạo, kèm quy ước đặt tên, là đủ cho công ty nhỏ.
Cài đặt chung của mỗi ổ: chia sẻ ra ngoài, tải về, người ngoài ổ
Ngoài danh sách thành viên, mỗi ổ đĩa nhóm thường có vài cài đặt chung áp cho mọi tệp bên trong. Đây là chỗ chủ doanh nghiệp nên quyết một lần cho từng ổ, thay vì để từng nhân viên tự quyết trên từng tệp. Tên và vị trí các cài đặt khác nhau tuỳ nền tảng, nhưng thường xoay quanh ba câu hỏi.
Câu thứ nhất: tệp trong ổ có được chia sẻ cho người ngoài công ty không. Ổ Nhân sự và Kế toán nên chặn hẳn. Ổ Kinh doanh có thể mở nhưng chỉ cho người được mời đích danh, không cho liên kết công khai. Câu thứ hai: người chỉ xem hoặc chỉ nhận xét có được tải về, in, sao chép tệp không. Với ổ chứa hồ sơ nhân sự hay bảng giá đại lý, chặn tải về với người chỉ xem giảm bớt bản sao trôi nổi trên máy cá nhân, dù không ngăn được người chụp màn hình. Câu thứ ba: người không phải thành viên ổ có được cấp quyền vào từng tệp lẻ không. Cho phép thì tiện khi cần mời một người khác phòng xem một tệp, nhưng danh sách thành viên không còn phản ánh đủ ai có quyền.
Ghi lại lựa chọn cho từng ổ vào bảng quản trị của công ty. Khi tạo ổ mới, chép cấu hình từ ổ có cùng mức nhạy cảm thay vì để mặc định.
Lộ trình chuyển kho dữ liệu sang ổ đĩa nhóm
Chuyển dữ liệu đang dùng hằng ngày cần làm theo đợt, mỗi đợt một bộ phận. Trình tự cho một bộ phận:
- Kiểm kê: liệt kê các thư mục bộ phận đang dùng, ai là chủ sở hữu, đang chia sẻ cho ai, có chia sẻ ra ngoài công ty không.
- Tạo ổ đĩa nhóm cho bộ phận, gán hai người quản lý, thêm thành viên theo mức đã chọn — dùng nhóm phòng ban thay vì thêm từng địa chỉ nếu công ty đã có nhóm.
- Thông báo ngày chuyển và nhờ mọi người đóng tệp đang mở trong buổi chuyển.
- Chuyển thư mục từ ổ cá nhân sang ổ đĩa nhóm. Lưu ý: khi chuyển, quyền chia sẻ riêng trên từng tệp có thể bị thay bằng quyền của ổ, và liên kết đã gửi cho người ngoài có thể không còn mở được. Thử với một thư mục nhỏ trước.
- Kiểm tra sau chuyển: mỗi thành viên mở được đúng phần mình cần; người ngoài cần truy cập thì cấp lại có chủ đích.
- Để lại một tệp ghi chú ở chỗ thư mục cũ báo đã chuyển sang đâu, rồi sau hai tuần dọn chỗ cũ.
Đợt đầu nên chọn bộ phận ít phụ thuộc người ngoài, như hành chính, để rút kinh nghiệm trước khi chuyển kinh doanh hay kế toán.
Những lỗi hay gặp sau khi đã có ổ đĩa nhóm
Có ổ đĩa nhóm rồi không có nghĩa là xong. Sau vài tháng, các công ty nhỏ thường vấp lại những chỗ sau:
- Ổ chỉ có một người quản lý; người đó nghỉ phép dài thì không ai thêm được thành viên mới.
- Thêm từng địa chỉ email thay vì nhóm phòng ban, nên khi có người chuyển phòng không ai nhớ gỡ họ khỏi ổ cũ.
- Một thư mục "Tạm" trong ổ Tài liệu chung thành nơi mọi người thả tệp nhạy cảm vì tiện, và cả công ty đọc được.
- Nhân viên tiếp tục tạo thư mục mới trong ổ cá nhân rồi chia sẻ, vì chưa ai nói rõ quy định lưu ở đâu.
- Ổ của dự án đã kết thúc vẫn mở chia sẻ cho đối tác cũ.
- Cấp quyền quản lý cho mọi người cho đỡ phiền, khiến ai cũng xoá được cả thư mục của người khác.
Mỗi lỗi trên đều sửa được trong vài phút khi phát hiện; khó là phát hiện. Đưa danh sách ổ và người quản lý vào buổi rà quyền hằng quý của công ty.
Câu hỏi thường gặp
Nhân viên vẫn lưu tệp công việc trong ổ cá nhân thì sao?
Tệp nháp, tệp đang làm dở có thể nằm ở ổ cá nhân. Quy định đơn giản: tệp nào đã gửi khách, đã chốt hoặc người khác cần dùng thì phải nằm trong ổ đĩa nhóm. Khi người đó nghỉ việc, quản trị viên chuyển quyền sở hữu phần còn lại trước khi xoá tài khoản.
Ổ đĩa nhóm có giới hạn dung lượng không?
Dung lượng thường tính chung cho tổ chức hoặc theo gói, và có thể có giới hạn số tệp trong một ổ. Các con số này đổi theo gói và theo thời gian, nên kiểm trợ giúp chính thức của nhà cung cấp trước khi chuyển kho lớn.
Xoá nhầm tệp trong ổ đĩa nhóm có lấy lại được không?
Thường có thùng rác riêng của ổ, giữ tệp đã xoá trong một khoảng thời gian, và người quản lý khôi phục được. Quá thời hạn thì cần quản trị viên hoặc bản sao lưu. Đó là lý do quyền xoá nên giới hạn ở người quản lý nội dung.
Người ngoài công ty có được làm thành viên ổ đĩa nhóm không?
Nhiều nền tảng cho phép nếu quản trị viên mở chia sẻ ra ngoài. Với công ty nhỏ, an toàn hơn là tạo một ổ riêng cho từng đối tác, chỉ chứa phần cần trao đổi, thay vì mời người ngoài vào ổ làm việc nội bộ.
Có nên cho mọi người tự tạo ổ đĩa nhóm không?
Với công ty dưới năm mươi người, giới hạn quyền tạo ổ cho quản trị viên và trưởng bộ phận là đủ. Để mọi người tự tạo thì sau một năm sẽ có nhiều ổ không ai quản lý, không ai nhớ mục đích.
Chuyển sang ổ đĩa nhóm có làm hỏng liên kết đã gửi khách không?
Có thể. Liên kết đến tệp thường vẫn trỏ đúng tệp, nhưng quyền truy cập đổi theo cài đặt của ổ, nên người ngoài có thể không mở được nữa. Liệt kê các liên kết đã gửi khách đang dùng trước khi chuyển và cấp lại quyền có chủ đích.