Fanpage, tài khoản quảng cáo, gian hàng trên sàn và tài khoản nhắn tin doanh nghiệp là tài sản của công ty, giống như mặt bằng và hàng trong kho, nên phải được ghi thành quy chế trước khi giao cho bất kỳ nhân viên nào vận hành. Quy chế đó trả lời ba câu: kênh đứng tên ai, ai được làm gì trên kênh, và khi người vận hành rời đi thì cái gì ở lại với công ty.
Phần lớn tranh chấp về fanpage trong doanh nghiệp nhỏ không bắt đầu từ ác ý. Nó bắt đầu từ một ngày bận rộn, chủ bảo nhân viên "em lập trang giúp anh", nhân viên lập bằng tài khoản của mình, rồi ba năm sau trang có hàng chục nghìn người theo dõi mà chủ không có quyền gì trên đó. Bài này giúp bạn viết một trang quy chế để chuyện đó không xảy ra, kể cả khi bạn chỉ có năm nhân viên.
Vì sao "ai lập trang thì trang là của người đó" là cách nghĩ nguy hiểm
Trên phần lớn nền tảng mạng xã hội, người tạo trang hay tài khoản đầu tiên thường nhận quyền cao nhất. Về kỹ thuật, nền tảng chỉ biết tài khoản nào đang giữ quyền, nó không biết ai trả lương cho người đó, ai bỏ tiền chạy quảng cáo hay ai đứng tên giấy phép kinh doanh. Vì vậy nếu công ty không chủ động sắp xếp, quyền thật sự sẽ nằm ở người tình cờ bấm nút tạo.
Hệ quả xuất hiện vào lúc khó xử nhất: nhân viên nghỉ việc không vui vẻ, đối tác làm quảng cáo ngừng hợp tác, hoặc chính người giữ quyền bị khoá tài khoản cá nhân vì một lý do không liên quan. Lúc ấy chủ doanh nghiệp mới phát hiện mình không thể đổi ảnh đại diện trang, không xem được hoá đơn quảng cáo, không trả lời được tin nhắn khách. Đòi lại quyền qua kênh hỗ trợ của nền tảng thường mất nhiều tuần, cần giấy tờ chứng minh thương hiệu, và không có gì bảo đảm thành công.
Quy chế sở hữu không nhằm nghi ngờ nhân viên. Nó giống hợp đồng thuê mặt bằng: viết rõ khi mọi chuyện đang tốt để khỏi cãi nhau khi chuyện xấu. Nhân viên giỏi cũng được lợi, vì họ biết chính xác mình được giao gì và không phải gánh trách nhiệm giữ hộ tài sản của người khác.
Năm nguyên tắc nên có trong mọi quy chế
Kênh đứng tên công ty, không đứng tên cá nhân. Ở đâu nền tảng cho phép đăng ký bằng thông tin doanh nghiệp (tên công ty, mã số thuế, thư điện tử theo tên miền) thì dùng thông tin đó. Ở đâu bắt buộc gắn với một tài khoản cá nhân, người đó phải là chủ doanh nghiệp hoặc người được chủ chỉ định bằng văn bản.
Luôn có ít nhất hai người giữ quyền cao nhất. Một người là chủ, người thứ hai là người chủ tin tưởng lâu dài, thường là đồng sáng lập hoặc người nhà tham gia điều hành. Không bao giờ để quyền cao nhất chỉ nằm ở một tài khoản, kể cả tài khoản của chính bạn.
Nhân viên nhận quyền theo việc, không nhận quyền chủ. Người đăng bài cần quyền đăng bài, người trực tin nhắn cần quyền nhắn tin, người chạy quảng cáo cần quyền quảng cáo. Không ai trong số họ cần quyền thêm, xoá người khác hay đổi thông tin trang.
Không giao mật khẩu, chỉ giao quyền. Mỗi người dùng tài khoản riêng của mình để được cấp vai trò. Đưa mật khẩu tài khoản của công ty cho nhiều người là xoá luôn khả năng biết ai đã làm gì và không thu hồi được quyền của riêng một người.
Thứ được tạo ra trong giờ làm thuộc về công ty. Bài viết, ảnh, video, danh sách khách hàng, dữ liệu quảng cáo phát sinh khi nhân viên làm việc cho công ty là tài sản công ty. Điều này nên có trong hợp đồng lao động hoặc thoả thuận bảo mật; cách viết cho đúng luật thì nhờ luật sư rà.
Bảng tài sản cần liệt kê trong phụ lục quy chế
Quy chế chỉ có giá trị khi gắn với danh sách tài sản cụ thể. Phụ lục là một bảng, mỗi dòng một kênh. Bảng dưới là khung mẫu cho một cửa hàng giả định ở Cần Thơ có năm nhân viên; bạn thêm, bớt dòng theo thực tế.
| Tài sản | Đứng tên / đăng ký bằng | Người giữ quyền cao nhất | Người có quyền vận hành |
|---|---|---|---|
| Fanpage chính | Tài khoản doanh nghiệp, thư điện tử công ty | Chủ và đồng sáng lập | Nhân viên nội dung, nhân viên trực tin nhắn |
| Tài khoản quảng cáo | Thuộc trang quản lý doanh nghiệp của công ty | Chủ | Nhân viên quảng cáo hoặc bên làm quảng cáo thuê ngoài |
| Gian hàng trên sàn | Hồ sơ người bán của công ty | Chủ | Tài khoản phụ của nhân viên kho và chăm sóc khách |
| Tài khoản nhắn tin doanh nghiệp | Số điện thoại và giấy tờ công ty | Chủ và quản lý cửa hàng | Nhân viên trực ca |
| Kênh video ngắn | Thư điện tử công ty | Chủ | Người quay dựng |
Cột thứ hai là cột hay bị bỏ trống nhất và cũng quan trọng nhất. Nếu bạn không điền được, tức là bạn chưa biết kênh đó đang gắn vào thư điện tử hay số điện thoại của ai, và đó là việc phải làm ngay tuần này.
Bảng này không ghi mật khẩu, không ghi mã khôi phục. Những thứ đó cất ở nơi khác, chỉ chủ và người giữ quyền thứ hai biết.
Viết quy chế một trang trong một buổi
Quy chế không cần ngôn ngữ pháp lý cầu kỳ. Một trang chữ rõ ràng, có ngày ban hành và chữ ký, đủ để mọi người cùng hiểu. Trình tự dưới đây làm được trong một buổi chiều.
- Kiểm kê: mở từng kênh, ghi lại kênh đang gắn với thư điện tử, số điện thoại nào, và danh sách người đang có quyền. Chưa sửa gì, chỉ ghi.
- Viết phần nguyên tắc: chép năm nguyên tắc ở trên, sửa câu chữ cho hợp giọng công ty mình.
- Viết phần vai trò: mỗi vị trí trong công ty được quyền gì trên từng kênh. Dùng tên vị trí, không dùng tên người, để khi người đổi thì quy chế không phải sửa.
- Viết phần thay đổi: ai được đề nghị cấp quyền mới, ai duyệt, ai thực hiện, và việc thu hồi khi người nghỉ hoặc chuyển vị trí phải xong trong bao lâu.
- Đính kèm phụ lục bảng tài sản, ghi ngày cập nhật.
- Họp ngắn với nhân viên liên quan, đọc qua, giải thích lý do, cho họ hỏi, rồi ký xác nhận đã đọc.
- Đặt lịch rà lại sau ba tháng, vì lần đầu kiểu gì cũng sót một kênh nào đó.
Nếu muốn dùng AI để soạn nháp câu chữ, bạn có thể mô tả bằng lời: công ty bán đồ nội thất, mười người, có fanpage, tài khoản quảng cáo và gian hàng trên sàn, nhờ soạn quy chế sở hữu kênh một trang theo năm nguyên tắc đã liệt kê. Không dán tên nhân viên, thư điện tử, số điện thoại hay mã khôi phục vào khung trò chuyện. Bản nháp AI viết ra chỉ là điểm khởi đầu; bạn đọc lại từng câu xem có đúng cách công ty mình vận hành không.
Khi kênh hiện tại đang nằm trong tay nhân viên
Phần lớn chủ doanh nghiệp đọc tới đây sẽ nhận ra kênh của mình đang không đúng quy chế. Fanpage do nhân viên cũ lập, tài khoản quảng cáo gắn vào thẻ cá nhân của nhân viên marketing, gian hàng đăng ký bằng số điện thoại của quản lý cửa hàng. Đây là tình trạng phổ biến, không phải lỗi của ai, và sửa được nếu làm theo thứ tự.
Thứ tự an toàn là xin thêm quyền trước, chuyển quyền sau. Bạn nói chuyện thẳng với người đang giữ: công ty đang sắp xếp lại để kênh đứng tên công ty, nhờ họ thêm chủ doanh nghiệp làm người có quyền cao nhất. Khi bạn đã có quyền và đã kiểm tra quyền đó hoạt động, mới đến bước đổi thư điện tử liên hệ, số điện thoại gắn kênh sang thông tin công ty. Cuối cùng mới điều chỉnh quyền của người cũ xuống đúng mức công việc của họ.
Đừng làm ngược thứ tự, kiểu hạ quyền người cũ khi mình chưa có quyền. Cũng đừng tìm cách tự vào tài khoản cá nhân của nhân viên để lấy quyền, kể cả khi bạn biết mật khẩu: đó là xâm phạm tài khoản người khác, có thể vi phạm pháp luật và chắc chắn phá vỡ lòng tin. Nếu người giữ không hợp tác, hướng đi đúng là kênh hỗ trợ chính thức của nền tảng và hỏi luật sư về quyền của công ty với tài sản đã đầu tư.
Giới thiệu quy chế cho người mới vào làm
Quy chế chỉ sống được khi nó nằm trong quy trình nhận người, không phải trong ngăn kéo. Ngày đầu tiên một nhân viên được giao việc trên mạng xã hội, người quản lý trực tiếp nên dành mười lăm phút đọc cùng họ trang quy chế, chỉ ra vị trí của họ trong bảng vai trò, và nói rõ họ sẽ được cấp quyền gì, trên kênh nào, bằng tài khoản nào. Việc này nghe thủ tục nhưng tránh được câu "em tưởng được làm" về sau.
Cách nói nên đặt trọng tâm vào sự rõ ràng chứ không phải vào sự cảnh giác. Thay vì "công ty phải giữ quyền vì sợ mất trang", hãy nói "kênh là tài sản chung của mọi người trong công ty, nên quyền cao nhất để ở chủ, còn em được cấp đủ quyền để làm tốt việc của em". Nhân viên trẻ thường quen tự lập trang, tự quản mọi thứ ở chỗ làm cũ; họ cần được giải thích vì sao ở đây khác.
Cuối buổi, nhân viên ký xác nhận đã đọc, người quản lý ghi vào sổ cấp quyền ngày cấp và vai trò cụ thể. Khi người đó chuyển vị trí hay nghỉ, sổ này là điểm xuất phát để biết phải gỡ những gì. Quy trình chi tiết cho ngày đầu đi làm và ngày nghỉ việc thuộc chủ đề vòng đời tài khoản; ở đây chỉ cần nhớ rằng quy chế sở hữu kênh là trang đầu tiên trong bộ giấy tờ đó.
Những điều quy chế không nên làm
Một quy chế tốt cũng có ranh giới. Viết quá tay sẽ khiến nhân viên khó chịu và có thể đi ngược luật.
- Không đòi nhân viên giao mật khẩu tài khoản mạng xã hội cá nhân, kể cả khi tài khoản đó đang được dùng để quản trị trang.
- Không yêu cầu đọc tin nhắn riêng của nhân viên trên tài khoản cá nhân để "kiểm tra công việc".
- Không ghi các khoản phạt tiền tự đặt; xử lý vi phạm theo nội quy lao động đã đăng ký và luật hiện hành.
- Không dùng quy chế để chiếm kênh cá nhân mà nhân viên tự xây trước khi vào làm; nếu muốn dùng kênh đó cho công việc thì thoả thuận riêng, rõ ràng.
- Không giấu quy chế; mọi người liên quan phải được đọc và có bản để tra lại.
Chỗ nào chạm tới dữ liệu cá nhân của nhân viên hay của khách, hãy đối chiếu với Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và các văn bản hướng dẫn hiện hành, và nhờ luật sư xem lại trước khi ban hành. Quy chế nội bộ không thay được luật, nó chỉ giúp mọi người làm đúng một cách nhất quán.
Câu hỏi thường gặp
Công ty chỉ có ba người thì có cần quy chế sở hữu kênh không?
Có, và càng ít người càng nên viết sớm. Công ty ba người thường giao hết cho một người làm mạng xã hội; nếu người đó nghỉ, công ty mất cả kênh lẫn người hiểu kênh. Một trang giấy viết hôm nay rẻ hơn nhiều so với nhiều tuần đòi lại quyền.
Fanpage bắt buộc phải gắn với tài khoản cá nhân thì đứng tên công ty kiểu gì?
Một số nền tảng yêu cầu mỗi người quản trị đăng nhập bằng tài khoản cá nhân. Khi đó, đứng tên công ty nghĩa là trang thuộc về trang quản lý doanh nghiệp của công ty, và người giữ quyền cao nhất là chủ cùng một người được chỉ định, không phải nhân viên vận hành hằng ngày.
Nhân viên tự lập kênh cá nhân rồi bán hàng cho công ty thì kênh đó của ai?
Đó là vùng dễ tranh chấp nhất. Nếu kênh có trước khi vào làm và mang tên cá nhân, nó thường là của người đó. Nếu muốn dùng kênh cho công việc, hai bên nên thoả thuận bằng văn bản về nội dung, dữ liệu khách và việc chia tách khi chấm dứt; hỏi luật sư về cách ghi.
Có nên ghi điều khoản phạt khi nhân viên không trả quyền trang?
Không nên tự đặt mức phạt trong quy chế. Việc xử lý vi phạm phải theo nội quy lao động và pháp luật hiện hành. Tốt hơn là thiết kế để không bao giờ phải đòi: quyền cao nhất luôn ở chủ, nhân viên chỉ có quyền theo việc, nên khi họ nghỉ chỉ cần gỡ một vai trò.
Bao lâu thì nên cập nhật phụ lục danh sách tài sản?
Mỗi khi mở kênh mới, đổi người vận hành hoặc thuê đơn vị bên ngoài thì cập nhật ngay, và rà toàn bộ ít nhất mỗi quý một lần. Ghi ngày cập nhật ở đầu bảng để biết bảng còn đáng tin hay không.
Dùng AI soạn quy chế thì có an toàn không?
Dùng AI để soạn câu chữ chung là được, miễn bạn chỉ mô tả bằng lời về loại hình và quy mô công ty. Không dán tên người, thư điện tử, số điện thoại, mã khôi phục hay danh sách quyền thật vào khung trò chuyện, và luôn đọc lại bản nháp trước khi ký ban hành.