Trong công ty, quyền với camera nên chia thành ba mức tách biệt: xem trực tiếp, xem lại đoạn đã ghi, và trích xuất đoạn ghi ra khỏi đầu ghi. Mức càng cao càng ít người giữ. Trích xuất là mức cao nhất, chỉ thực hiện khi có đề nghị rõ lý do, được một người có thẩm quyền duyệt, và mỗi lần đều ghi vào sổ: ai đề nghị, ai duyệt, đoạn nào, giao cho ai, giữ bao lâu.
Lý do phải chặt như vậy: đoạn ghi camera là dữ liệu hình ảnh của nhân viên và khách, có thể chứa thông tin cá nhân được pháp luật bảo vệ. Một đoạn ghi bị chép ra điện thoại, gửi lên nhóm nhắn tin rồi lan đi thì không thu lại được. Bài này dành cho chủ văn phòng, cửa hàng có từ bốn camera trở lên, muốn có một quy trình đơn giản mà đủ chặt.
Ba mức quyền với camera và ai nên giữ
Hầu hết đầu ghi và ứng dụng xem camera hiện nay cho tạo nhiều tài khoản với quyền khác nhau. Kiểm trợ giúp của hãng để biết thiết bị của bạn chia quyền đến mức nào. Gợi ý phân bổ:
| Mức quyền | Làm được gì | Ai nên có | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Xem trực tiếp | Nhìn hình đang diễn ra ở một số camera | Quản lý ca, bảo vệ, lễ tân (chỉ camera khu vực mình phụ trách) | Không thấy đoạn đã ghi |
| Xem lại | Tua lại đoạn đã ghi trên đầu ghi hoặc ứng dụng | Chủ, quản lý cửa hàng | Không tải về được |
| Trích xuất | Tải đoạn ghi ra thiết bị nhớ hoặc gửi đi | Chủ hoặc một người được uỷ quyền bằng văn bản | Mỗi lần đều ghi sổ |
| Quản trị đầu ghi | Tạo, xoá tài khoản, đổi cài đặt ghi, xoá dữ liệu | Chủ và một người dự phòng | Không dùng tài khoản này để xem hằng ngày |
Sai lầm phổ biến nhất là dùng chung một tài khoản quản trị cho mọi người, cài sẵn trên điện thoại của năm sáu người. Mọi người khi đó đều có quyền cao nhất: xoá đoạn ghi, đổi cài đặt, tải về bất kỳ lúc nào. Tách tài khoản theo mức quyền là việc đầu tiên nên làm, mất chừng nửa giờ.
Nếu đầu ghi đời cũ không chia quyền được, hạn chế bằng cách khác: chỉ cài ứng dụng xem trên điện thoại của chủ và quản lý, những người khác xem qua màn hình gắn cố định ở quầy, chỉ hiển thị hình trực tiếp.
Quy trình trích xuất bảy bước
Quy trình dưới đây dùng được cho cả văn phòng lẫn cửa hàng. Ví dụ giả định: khách báo bị mất ví ở cửa hàng, muốn xem lại đoạn ghi.
- Đề nghị. Người cần đoạn ghi (quản lý, nhân viên, khách, hay cơ quan chức năng) nêu rõ lý do, thời gian, khu vực. Đề nghị bằng tin nhắn hoặc mẫu giấy đều được, miễn là lưu lại.
- Xem lại trước. Người có quyền xem lại tìm đoạn liên quan, xác định đúng đoạn cần. Không trích xuất cả ngày khi chỉ cần mười phút.
- Duyệt. Người có quyền trích xuất quyết định có trích xuất hay không, trích đoạn nào. Với đề nghị từ khách hay bên ngoài, cân nhắc chỉ cho xem tại chỗ thay vì giao bản sao.
- Trích xuất. Tải đúng đoạn đã duyệt ra thiết bị nhớ của công ty, không ra điện thoại cá nhân.
- Che phần không liên quan nếu cần. Nếu đoạn ghi có hình khách khác hay nhân viên không liên quan và cần giao ra ngoài, cân nhắc làm mờ hoặc cắt bớt, hỏi ý kiến người hiểu luật khi không chắc.
- Giao. Giao trực tiếp cho người có quyền nhận (ví dụ cơ quan chức năng theo yêu cầu chính thức), có biên bản giao nhận.
- Ghi sổ. Ghi đủ: ngày, người đề nghị, lý do, đoạn ghi (camera, giờ bắt đầu, giờ kết thúc), người duyệt, người nhận, nơi cất bản sao của công ty, ngày xoá dự kiến.
Bảy bước nghe dài nhưng với một vụ việc nhỏ chỉ mất mười lăm phút. Cái lợi là khi có tranh chấp, bạn có đủ dấu vết để chứng minh công ty đã xử lý đúng mực, không tự ý tung hình ai lên mạng.
Giám sát bằng camera phải minh bạch và đúng luật
Mọi chuyện phân quyền ở trên chỉ có ý nghĩa nếu bản thân việc lắp camera đã đúng. Nguyên tắc chung: nhân viên được thông báo trước bằng văn bản về việc có camera, vị trí camera, mục đích (an ninh, đối chiếu giao dịch, phòng cháy), ai được xem và đoạn ghi được giữ bao lâu. Nên đưa vào nội quy lao động hoặc quy định nội bộ, có chữ ký xác nhận đã đọc của nhân viên.
Camera chỉ đặt ở khu vực làm việc chung, lối ra vào, quầy giao dịch, kho. Không đặt ở nhà vệ sinh, phòng thay đồ, phòng nghỉ riêng, hay bất kỳ chỗ nào người ta có quyền mong đợi sự riêng tư. Không bật ghi âm nếu không thật cần và chưa thông báo rõ. Không dùng camera ẩn để theo dõi nhân viên; nếu nghi ngờ gian lận, đi qua quy trình xử lý nội bộ và hỏi luật sư về cách thu thập chứng cứ hợp pháp.
Đoạn ghi camera có hình ảnh người là dữ liệu cá nhân. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và các văn bản hướng dẫn hiện hành đặt ra nghĩa vụ cho bên thu thập và xử lý loại dữ liệu này. Trang này không đi vào điều khoản cụ thể; khi soạn nội quy về camera, nên nhờ luật sư hoặc người làm pháp chế rà lại, và tra văn bản trên nguồn chính thức. Phần kỹ thuật lắp đặt, chọn camera có ở các trang chuyên về an ninh.
Đề nghị từ những phía khác nhau, xử lý khác nhau
Từ nhân viên. Ví dụ nhân viên bị mất đồ trong giờ làm, hay muốn chứng minh mình không làm sai. Cho xem lại tại chỗ cùng quản lý là đủ trong đa số trường hợp; trích xuất khi có lý do rõ như nộp cho cơ quan chức năng.
Từ khách hàng. Khách mất đồ, va chạm trong cửa hàng. Cho xem tại chỗ đoạn liên quan; giao bản sao ra ngoài là quyết định cần cân nhắc vì đoạn ghi có hình người khác. Hướng khách trình báo cơ quan chức năng, công ty cung cấp theo yêu cầu chính thức.
Từ cơ quan chức năng. Làm theo yêu cầu bằng văn bản hoặc theo thủ tục họ hướng dẫn, có biên bản giao nhận. Ghi sổ đầy đủ.
Từ hàng xóm, chủ nhà, ban quản lý toà nhà. Thường là để xem sự việc xảy ra ở lối đi chung. Nguyên tắc như với khách: xem tại chỗ, đoạn ngắn, không giao bản sao nếu không có lý do chính đáng.
Từ chính chủ doanh nghiệp để đánh giá nhân viên. Đây là chỗ dễ đi quá. Dùng camera để kiểm một sự cố cụ thể là hợp lý; ngồi tua lại cả ngày để soi từng phút làm việc của một người thì đã vượt mục đích an ninh đã thông báo. Đánh giá nhân viên nên dựa vào kết quả công việc.
Giữ đoạn ghi bao lâu và xoá thế nào
Đầu ghi thường tự ghi đè sau một số ngày, tuỳ dung lượng ổ cứng. Đoạn đã trích xuất thì không tự mất. Những điều nên quyết định và ghi vào quy định:
- Thời gian đầu ghi lưu trước khi ghi đè (ví dụ giả định mười lăm đến ba mươi ngày); đừng để lâu hơn mức cần cho mục đích đã thông báo.
- Đoạn trích xuất được cất ở đâu: một thư mục riêng trên ổ chung, chỉ người có quyền trích xuất truy cập, hoặc một thiết bị nhớ cất trong két.
- Giữ đoạn trích xuất bao lâu: tới khi vụ việc khép lại, cộng thêm một khoảng dự phòng; ghi ngày xoá dự kiến trong sổ.
- Ai xoá và xoá thế nào: người giữ quyền trích xuất, xoá cả bản trên thiết bị nhớ và trong thùng rác, ghi ngày xoá vào sổ.
- Không bao giờ giữ đoạn ghi trên điện thoại cá nhân, kể cả điện thoại của chủ.
Việc đầu ghi tự ghi đè là tính năng tốt, không phải lỗi: nó giúp công ty không tích trữ hình ảnh người khác lâu hơn cần thiết. Nếu có vụ việc, trích xuất kịp trước khi bị ghi đè, đó là lý do người có quyền xem lại nên được báo ngay khi có sự cố.
Màn hình xem trực tiếp và ứng dụng trên điện thoại: hai chỗ hay lộ
Nhiều cửa hàng đặt một màn hình chia ô hiển thị tất cả camera ngay tại quầy, hướng ra phía khách cho có tác dụng răn đe. Màn hình đó đồng thời cho bất kỳ ai đứng ở quầy thấy kho, phòng kế toán, lối vào phòng nghỉ nhân viên. Nếu mục đích là răn đe, chỉ cần hiển thị camera khu vực bán hàng; các camera còn lại để trên màn hình ở phòng quản lý hoặc chỉ xem qua ứng dụng.
Ứng dụng xem camera trên điện thoại là chỗ thứ hai. Mỗi điện thoại cài ứng dụng với tài khoản có quyền xem lại là một bản sao quyền mang ra khỏi cửa hàng, đi theo người đó mọi nơi, kể cả khi điện thoại bị mất hay được đưa cho người nhà dùng. Giới hạn số điện thoại cài ứng dụng ở những người thật sự cần, bật khoá ứng dụng hoặc khoá màn hình điện thoại, và với tài khoản có quyền trích xuất thì bật xác minh hai bước nếu ứng dụng hỗ trợ.
Một điểm nữa: tính năng chia sẻ quyền xem trong ứng dụng thường rất dễ bấm, chỉ cần nhập số điện thoại người kia. Quy định rõ chỉ người quản trị đầu ghi được chia sẻ, và mọi lần chia sẻ đều ghi vào sổ thiết bị cùng lý do. Nếu không, sau một năm danh sách người xem sẽ dài hơn danh sách nhân viên.
Khi người có quyền xem camera nghỉ việc
Quyền với camera dễ bị quên khi thu hồi vì nó nằm trên ứng dụng điện thoại, không gắn với hộp thư công ty. Quản lý cửa hàng nghỉ việc nhưng ứng dụng trên điện thoại vẫn đăng nhập tài khoản xem lại, và họ vẫn nhìn được cửa hàng cũ hằng ngày. Nếu tài khoản đó là tài khoản quản trị dùng chung, họ còn có thể đổi cả cài đặt.
Danh sách việc: xoá hoặc khoá tài khoản của họ trên đầu ghi và trong ứng dụng; nếu dùng tài khoản chung, đổi mật khẩu tài khoản đó và cài lại cho những người còn lại; kiểm danh sách thiết bị được chia sẻ quyền xem trong ứng dụng của hãng, gỡ thiết bị của họ; ghi vào sổ thiết bị.
Cũng nên rà định kỳ, ví dụ mỗi quý, danh sách tài khoản và thiết bị có quyền xem camera, đối chiếu với danh sách nhân viên hiện tại. Việc rà này thường phát hiện ra quyền xem của thợ lắp đặt, của người nhà chủ cũ, của nhân viên đã nghỉ từ năm trước. Tất cả những quyền đó nên được gỡ.
Câu hỏi thường gặp
Nhân viên có quyền xem lại đoạn camera ghi hình mình không?
Nhân viên có quyền liên quan đến dữ liệu cá nhân của mình theo luật hiện hành, bao gồm hình ảnh. Cách xử lý thực tế là cho xem tại chỗ đoạn liên quan khi có lý do rõ, cùng quản lý. Nếu nhân viên yêu cầu bản sao hoặc có tranh chấp, hỏi ý kiến luật sư trước khi giao.
Có được đăng đoạn camera lên mạng xã hội để tìm kẻ trộm không?
Không nên tự đăng. Đoạn ghi có hình người khác, đăng lên có thể xâm phạm quyền về hình ảnh và dữ liệu cá nhân, kể cả khi bạn tin mình đúng. Hãy trình báo cơ quan chức năng và cung cấp đoạn ghi theo yêu cầu của họ.
Đầu ghi chỉ có một tài khoản quản trị, làm sao chia quyền?
Kiểm trợ giúp của hãng xem có tạo được tài khoản phụ không; phần lớn thiết bị hiện nay có. Nếu thật sự không, giới hạn số người biết mật khẩu quản trị ở chủ và một người dự phòng, những người khác chỉ xem trên màn hình cố định. Khi thay đầu ghi, chọn loại chia quyền được.
Đơn vị lắp camera có nên giữ tài khoản quản trị không?
Không nên giữ cố định. Sau khi lắp xong, đổi mật khẩu quản trị, xoá tài khoản kỹ thuật họ tạo nếu không cần. Khi cần bảo trì, cấp quyền tạm và thu lại sau. Điều khoản bàn giao mật khẩu nên ghi vào hợp đồng lắp đặt.
Có nên lắp camera trong phòng làm việc của kế toán không?
Có thể, nếu mục đích là an ninh két tiền hay hồ sơ, đã thông báo cho nhân viên, và góc quay không nhìn rõ màn hình hay giấy tờ. Đặt camera nhìn thẳng màn hình kế toán vừa không cần thiết vừa thu luôn dữ liệu nhạy cảm vào đầu ghi.
Mất bao lâu để lập sổ trích xuất camera?
Vài phút. Một bảng tính hoặc một quyển sổ với các cột: ngày, người đề nghị, lý do, camera và khung giờ, người duyệt, người nhận, nơi cất, ngày xoá. Cái khó không phải lập sổ mà là giữ nếp ghi mỗi lần.