Khi bên thiết kế web đang giữ toàn bộ mật khẩu tên miền, hosting và trang quản trị, việc nên làm là lấy lại quyền chủ ngay lúc quan hệ còn tốt, rồi mời họ vào lại bằng quyền đủ để làm việc. Không cần đổi đơn vị, không cần nghi ngờ ai. Mục tiêu là để công ty không phụ thuộc vào một người hay một bên duy nhất cho tài sản mà công ty đã trả tiền.
Bài dành cho chủ doanh nghiệp nhỏ đã thuê làm web trọn gói vài năm trước và chưa từng tự đăng nhập vào đâu. Nội dung gồm danh sách thứ bên làm web có thể đang giữ, cách mở lời, thứ tự lấy lại, và những điều khoản nên có trong hợp đồng làm web lẫn hợp đồng duy trì. Phần pháp lý chỉ dừng ở nguyên tắc; vướng mắc cụ thể bạn hỏi luật sư.
Vì sao chuyện bên làm web giữ hết quyền lại phổ biến
Gói làm web cho doanh nghiệp nhỏ thường đi kèm mọi thứ: tên miền, hosting, thiết kế, hộp thư, đôi khi cả trang mạng xã hội. Chủ doanh nghiệp bận, muốn có website chạy, nên để bên làm web đăng ký hộ. Bên làm web cũng muốn gọn: quản lý hàng chục khách trong tài khoản của họ, gia hạn một lượt, sửa lỗi không phải xin quyền từng nơi.
Hầu hết các bên làm web không có ý giữ khách bằng mật khẩu. Nhưng tình trạng này để lại rủi ro dù hai bên đều tử tế: người phụ trách bên họ nghỉ việc, công ty làm web giải thể hoặc đổi hướng kinh doanh, hai bên bất đồng về một khoản phí, hoặc đơn giản là bạn muốn chuyển sang đơn vị khác. Lúc đó, công ty bạn mới nhận ra mình không có một tài khoản nào đứng tên mình.
Lấy lại quyền chủ khi mọi chuyện còn êm dễ hơn rất nhiều so với khi đã có va chạm. Bên làm web còn trả lời nhanh, người phụ trách còn nhớ đã đăng ký ở đâu, các email xác minh cũ còn hoạt động.
Những thứ bên làm web có thể đang giữ
Dùng bảng này làm danh sách hỏi. Mỗi dòng có một cột cho biết thế nào là đạt, tức công ty đã nắm quyền chủ.
| Thứ đang giữ | Câu cần hỏi | Đạt khi |
|---|---|---|
| Tên miền | Đứng tên ai, nằm trong tài khoản nào | Công ty là chủ thể, tài khoản của công ty, bên làm web có quyền phụ hoặc không |
| Hosting hoặc máy chủ | Gói của ai, máy chủ riêng hay dùng chung | Công ty có tài khoản khách hàng, hoặc có thoả thuận bằng văn bản về dữ liệu nếu dùng chung |
| DNS | Đang quản lý ở đâu, tài khoản của ai | Tài khoản của công ty hoặc nằm cùng tài khoản tên miền của công ty |
| Trang quản trị website | Công ty có tài khoản quản trị viên không | Có ít nhất một quản trị viên là người của công ty |
| Mã nguồn và bản sao lưu | Công ty có bản sao đầy đủ gần đây không | Có bản sao lưu nằm ở chỗ công ty kiểm soát, đã thử mở |
| Hộp thư theo tên miền | Dịch vụ thư đăng ký ở đâu, ai là quản trị | Công ty có tài khoản quản trị dịch vụ thư |
| Công cụ đo lượt truy cập, công cụ quản trị tìm kiếm | Ai là chủ sở hữu | Tài khoản công ty là chủ, bên làm web là người dùng được mời |
Không cần hỏi tất cả trong một buổi. Bắt đầu từ ba dòng đầu, vì tên miền, hosting và DNS là nền của mọi thứ còn lại.
Mở lời với bên làm web thế nào
Cách mở lời tốt nhất là nói về việc công ty đang làm, không nói về lo lắng. Ví dụ: công ty đang lập sổ tài sản số và chuẩn hoá tài khoản theo quy định nội bộ mới, nhờ bên anh chị hỗ trợ chuyển các tài khoản về tên công ty và giữ quyền kỹ thuật cho bên anh chị như cũ. Câu này cho thấy công ty vẫn muốn hợp tác, chỉ thay đổi ai là chủ.
Nên gửi bằng thư điện tử sau khi đã gọi điện hay gặp nói trước. Thư liệt kê rõ từng thứ cần chuyển, như bảng ở mục trên, và đề nghị một khung thời gian hợp lý, chẳng hạn trong hai tuần. Thư từ này cũng là văn bản để sau này đối chiếu nếu cần.
Nếu bên làm web nói có chi phí cho việc chuyển, hỏi rõ chi phí cho phần việc nào. Có những thủ tục tốn công thật, như chuyển chủ thể tên miền cần giấy tờ, hay tách website ra khỏi máy chủ dùng chung. Một khoản phí hợp lý cho công sức là bình thường; điều cần tránh là phí được đặt ra như điều kiện để trả lại tài sản đã thuộc về công ty theo hợp đồng.
Thứ tự lấy lại quyền chủ
Thứ tự dưới đây giúp không gián đoạn website và thư điện tử trong lúc chuyển. Làm cùng bên làm web, có người kỹ thuật của công ty hoặc người được thuê độc lập ngồi cùng càng tốt.
- Tạo hộp thư chung của công ty dùng cho quản trị, đặt ở dịch vụ không phụ thuộc vào tên miền đang chuyển, để làm email khôi phục cho mọi tài khoản mới.
- Lấy bản sao lưu đầy đủ của website và cơ sở dữ liệu, lưu ở chỗ của công ty, nhờ người kỹ thuật thử mở.
- Chuyển hoặc tạo tài khoản tên miền đứng tên công ty, cập nhật thông tin chủ thể và liên hệ.
- Xác định DNS đang ở đâu; đưa về tài khoản của công ty, chép đủ bản ghi trước khi chuyển.
- Tạo tài khoản khách hàng hosting của công ty, hoặc chuyển gói sang tên công ty nếu nhà cung cấp hỗ trợ.
- Tạo quản trị viên của công ty trên website, công cụ đo lượt truy cập, công cụ quản trị tìm kiếm.
- Mời bên làm web vào lại bằng tài khoản phụ hoặc quyền kỹ thuật, ghi rõ trong sổ tài sản.
- Đổi mật khẩu các tài khoản cũ dùng chung, cập nhật đường khôi phục, ghi ngày hoàn thành.
Sau bước cuối, bên làm web vẫn làm việc bình thường, chỉ khác là công ty cầm chìa khoá chủ. Nếu một ngày cần đổi đơn vị, việc bàn giao sẽ đơn giản hơn nhiều; quy trình đổi đơn vị có bài riêng trong danh mục này.
Điều khoản nên có trong hợp đồng làm web và hợp đồng duy trì
Danh sách dưới là gợi ý ý chính để bạn trao đổi với bên làm web và người tư vấn pháp lý. Cách viết cụ thể và hiệu lực pháp lý cần luật sư xem.
- Tên miền, hosting, tài khoản dịch vụ liên quan được đăng ký dưới tên công ty khách hàng, hoặc chuyển cho công ty khi nghiệm thu.
- Công ty khách hàng giữ ít nhất một tài khoản quản trị cao nhất ở mỗi hệ thống.
- Bên làm web cung cấp bản sao lưu đầy đủ khi nghiệm thu và định kỳ trong thời gian duy trì.
- Khi chấm dứt hợp đồng, bên làm web bàn giao trong một thời hạn cụ thể và xoá tài khoản của mình.
- Phần mã nguồn, giao diện, hình ảnh: công ty có quyền sử dụng tới đâu, phần nào là tài sản riêng của bên làm web.
- Bên làm web không chia sẻ thông tin đăng nhập cho bên thứ ba, báo ngay khi nghi lộ.
Nếu hợp đồng cũ không có những điều này, có thể bổ sung bằng phụ lục khi gia hạn hợp đồng duy trì. Đó là thời điểm tự nhiên nhất để đề cập.
Khi bên làm web chần chừ hoặc không còn liên lạc được
Có trường hợp bên làm web trả lời chậm, hẹn nhiều lần, hoặc đã ngừng hoạt động. Lúc này việc đầu tiên là gom chứng cứ công ty là bên thanh toán và bên sử dụng: hợp đồng, hoá đơn, chuyển khoản, thư từ trao đổi. Sau đó liên hệ trực tiếp kênh hỗ trợ chính thức của nhà đăng ký tên miền và nhà cung cấp hosting, hỏi quy trình dành cho trường hợp người thanh toán và người sử dụng thực tế không giữ tài khoản.
Không tìm cách tự đăng nhập bằng mật khẩu đoán được hay mật khẩu cũ còn nhớ vào tài khoản đứng tên bên làm web, không nhờ người hứa lấy lại nhanh bằng đường vòng. Dù công ty có lý, tự ý vào tài khoản của người khác có thể khiến công ty thành bên vi phạm. Nếu có tranh chấp về phí hay quyền sở hữu, hỏi luật sư trước khi gửi bất kỳ thông báo chính thức nào.
Trong lúc chờ, hãy chắc chắn công ty có bản sao nội dung quan trọng của website: bài viết, hình ảnh, danh sách sản phẩm. Phần này thường có thể chép lại từ chính website công khai nếu chưa có bản sao lưu, đủ để dựng lại nếu cần.
Sau khi lấy lại quyền: giữ quan hệ làm việc rõ ràng
Mỗi bên biết mình giữ gì. Ghi vào sổ tài sản số và gửi bên làm web một bản tóm tắt: công ty giữ tài khoản chủ ở đâu, bên làm web có quyền gì, tới khi nào. Hai bên cùng nhìn một danh sách thì ít hiểu lầm.
Thay đổi lớn vẫn báo trước. Bên làm web có quyền kỹ thuật nhưng việc đổi máy chủ tên miền, chuyển hosting, cài phần mở rộng lớn nên được công ty duyệt. Đây không phải là thiếu tin tưởng mà là để công ty biết website mình đang chạy trên những gì.
Bản sao lưu đến tay công ty theo lịch. Thoả thuận một nhịp cố định, ví dụ hằng tháng, để bên làm web gửi hoặc để hệ thống tự đẩy bản sao lưu về chỗ công ty. Thử mở một bản mỗi quý.
Quyền có ngày rà lại. Mỗi khi gia hạn hợp đồng duy trì, rà lại quyền của bên làm web: còn cần quyền nào, quyền nào đã thừa. Người phụ trách bên họ thay đổi thì đề nghị họ báo để cập nhật tài khoản.
Chia tay thì chia tay gọn. Khi không tiếp tục hợp tác, công ty chỉ việc thu hồi quyền phụ của họ, không phải xin lại gì. Đó chính là lợi ích lớn nhất của việc lấy lại quyền chủ từ sớm.
Câu hỏi thường gặp
Đòi lại mật khẩu có làm mất lòng bên làm web không?
Nếu mở lời bằng lý do quản trị nội bộ và vẫn giữ quyền kỹ thuật cho họ, đa số bên làm web hiểu và hợp tác. Nhiều bên còn thấy nhẹ trách nhiệm hơn khi khách tự giữ quyền chủ.
Website dùng chung máy chủ với khách khác của bên làm web có lấy về được không?
Thường lấy được mã nguồn và dữ liệu của riêng website bạn, nhưng không lấy được cả máy chủ. Hỏi bên làm web xuất bản sao lưu đầy đủ, rồi quyết định chuyển sang hosting riêng của công ty hay tiếp tục dùng với thoả thuận rõ ràng.
Có nên đổi hết mật khẩu ngay mà không báo bên làm web?
Không nên với tài khoản đứng tên họ, và không nên đột ngột với tài khoản của công ty mà họ đang dùng để làm việc. Hãy thống nhất thời điểm, cấp lại quyền cho họ ngay sau đó để website không bị gián đoạn.
Bên làm web nói mã nguồn là của họ, công ty chỉ được dùng, đúng không?
Tuỳ hợp đồng. Có hợp đồng chuyển giao toàn bộ, có hợp đồng chỉ cấp quyền sử dụng. Đọc lại hợp đồng và hỏi luật sư; phần tài khoản tên miền, hosting thì nên luôn đứng tên công ty bất kể mã nguồn thuộc về ai.
Công ty không có người kỹ thuật, lấy lại quyền rồi ai quản lý?
Vẫn là bên làm web hoặc người kỹ thuật thuê ngoài, nhưng bằng quyền phụ. Chủ doanh nghiệp chỉ cần giữ đường đăng nhập chủ và mã khôi phục, không cần tự thao tác.