Cấp quyền cho nhóm phòng ban thay vì cho từng địa chỉ email là cách đơn giản nhất để quyền đi theo vị trí công việc chứ không đi theo con người. Khi một người chuyển từ kinh doanh sang chăm sóc khách hàng, bạn chỉ gỡ họ khỏi nhóm Kinh doanh và thêm vào nhóm Chăm sóc khách hàng; mọi thư mục, hộp thư chung, lịch nhóm gắn với hai nhóm đó tự đổi theo. Cấp từng địa chỉ thì bạn phải nhớ hàng chục chỗ, và gần như lần nào cũng sót vài chỗ.
Bài này dành cho công ty từ mười lăm đến một trăm người đang dùng bộ văn phòng trực tuyến. Nội dung gồm: vì sao cấp từng địa chỉ làm rối, nhóm dùng được cho những việc gì, mẫu bộ nhóm cho công ty hai mươi lăm người, các thiết lập nhóm cần để ý và quy trình đổi sang cấp quyền theo nhóm.
Cấp từng địa chỉ email rối đến mức nào
Thử đếm. Một công ty ba mươi người có khoảng bốn mươi thư mục quan trọng, năm hộp thư chung và mười lịch nhóm. Nếu quyền được cấp cho từng địa chỉ, số dòng quyền dễ vượt năm trăm. Không ai nhìn được bức tranh đó, kể cả người cấp. Kết quả quen thuộc: người đã chuyển phòng một năm vẫn mở được bảng giá của phòng cũ; người mới vào phải đi xin quyền từng thư mục trong hai tuần đầu; khi có người nghỉ, bộ phận hành chính gỡ được tài khoản nhưng không biết họ từng được chia sẻ vào đâu ngoài công ty.
Cấp quyền theo nhóm đổi bài toán từ "người này có quyền ở những chỗ nào" thành "người này thuộc những nhóm nào". Câu hỏi thứ hai trả lời được trong mười giây, vì mỗi người chỉ thuộc ba đến năm nhóm. Đây chính là nguyên tắc phân quyền theo vai trò áp vào thư điện tử và ổ đĩa: quyền gắn với vai trò, người được gắn vào vai trò.
Lợi ích thứ hai ít được nói đến: rà soát dễ. Buổi rà quyền hằng quý không cần mở từng thư mục; chỉ cần in danh sách thành viên của mười nhóm và hỏi trưởng bộ phận ai không còn nên ở đó.
Một nhóm dùng được cho những việc gì
Nhận thư. Thư gửi đến địa chỉ nhóm được phát cho mọi thành viên. Đây là công dụng nhiều người biết nhất, hợp với thư thông báo nội bộ.
Chia sẻ tệp và ổ đĩa. Thêm nhóm vào thư mục hay ổ đĩa nhóm thay vì thêm từng người. Thành viên mới của nhóm tự có quyền; người rời nhóm tự mất quyền.
Mời lịch. Mời nhóm vào cuộc họp định kỳ của bộ phận; người mới vào nhóm tự thấy lịch họp mà không cần ai gửi lại lời mời.
Cấp quyền vào ứng dụng. Nhiều phần mềm kết nối với bộ văn phòng cho phép cấp quyền theo nhóm, ví dụ chỉ nhóm Kế toán được mở phần mềm kế toán đăng nhập bằng tài khoản công ty.
Một nhóm hay hai nhóm. Khi người cần nhận thư và người cần quyền dữ liệu trùng nhau, một nhóm dùng cho cả hai là đủ. Khi khác nhau — ví dụ cả công ty cần nhận thông báo của phòng nhân sự nhưng chỉ hai người được mở hồ sơ nhân sự — tách thành hai nhóm với tên khác hẳn nhau để không ai thêm nhầm.
Mẫu bộ nhóm cho công ty 25 người
Ví dụ giả định một công ty giao nhận ở Hải Phòng có năm bộ phận. Bộ nhóm dưới đây đủ cho phần lớn nhu cầu phân quyền thư và ổ đĩa của họ.
| Nhóm | Thành viên | Dùng để | Chủ nhóm |
|---|---|---|---|
| Toàn công ty | Mọi nhân viên chính thức | Thông báo chung, ổ Tài liệu chung ở mức chỉ xem | Hành chính |
| Ban giám đốc | Giám đốc, phó giám đốc | Ổ Ban giám đốc, lịch họp giao ban | Giám đốc |
| Kinh doanh | Phòng kinh doanh | Hộp thư sales chung, ổ Kinh doanh | Trưởng phòng kinh doanh |
| Điều độ | Điều độ, tài xế trưởng | Ổ Điều độ, lịch xe | Trưởng điều độ |
| Kế toán | Kế toán nội bộ | Hộp thư kế toán, ổ Kế toán | Kế toán trưởng |
| Quyền dữ liệu nhân sự | Giám đốc, người lo nhân sự | Ổ Nhân sự, không dùng nhận thư | Giám đốc |
| Quản lý cấp trung | Các trưởng bộ phận | Ổ Quy trình nội bộ, họp quản lý | Hành chính |
Để ý nhóm "Quyền dữ liệu nhân sự" được đặt tên khác hẳn nhóm nhận thư để không ai tiện tay dùng nó gửi thông báo, và ngược lại không ai thêm nhóm "Toàn công ty" vào ổ Nhân sự vì tưởng đó là nhóm của phòng nhân sự.
Chuyển từ cấp từng địa chỉ sang cấp theo nhóm
Làm theo đợt, mỗi lần một bộ phận. Cả quá trình cho công ty hai mươi lăm người thường xong trong hai đến ba tuần.
- Liệt kê vai trò thật trong công ty, không theo sơ đồ tổ chức trên giấy mà theo nhu cầu quyền: ai cần cùng một tập thư mục và hộp thư.
- Đặt quy ước tên nhóm: tiền tố cho biết nhóm dùng để phân quyền hay nhận thư, phần sau là tên bộ phận. Viết quy ước ra một dòng và giữ nguyên.
- Tạo nhóm, mỗi nhóm có chủ nhóm là trưởng bộ phận và quản trị viên làm dự phòng. Chỉ chủ nhóm và quản trị viên được thêm, bớt thành viên.
- Với từng thư mục, ổ đĩa, hộp thư chung của bộ phận: thêm nhóm vào, kiểm tra một thành viên mở được, rồi gỡ quyền cấp riêng cho từng địa chỉ.
- Ghi lại các ngoại lệ còn phải cấp riêng — một người ngoài bộ phận cần xem một thư mục — kèm lý do và ngày hết hạn.
- Báo cho mọi người: từ nay xin quyền là xin vào nhóm, gửi cho chủ nhóm, không xin chủ thư mục.
Thiết lập nhóm cần để ý
Nhóm trong bộ văn phòng thường có một loạt cài đặt mà người tạo hay để mặc định. Ba cài đặt sau ảnh hưởng trực tiếp đến phân quyền. Thứ nhất, ai được tự tham gia nhóm: với nhóm dùng để cấp quyền dữ liệu, chọn không ai được tự tham gia, chỉ chủ nhóm thêm. Một nhóm cho phép mọi người trong công ty tự bấm tham gia nghĩa là ai cũng tự cấp được quyền vào ổ đĩa gắn với nhóm đó.
Thứ hai, ai được gửi thư vào nhóm. Nhóm nội bộ chỉ nên nhận thư từ trong công ty; mở cho bên ngoài thì nhóm thành địa chỉ phát thư rác và thư lừa đảo đến cả phòng một lúc. Riêng nhóm chỉ dùng để phân quyền thì có thể tắt hẳn chức năng nhận thư. Thứ ba, ai được xem danh sách thành viên. Danh sách thành viên nhóm Ban giám đốc hay nhóm quyền nhân sự không cần công khai cho cả công ty.
Ngoài ra, cẩn thận với nhóm lồng nhóm — thêm nhóm Kinh doanh vào nhóm Quản lý cấp trung chẳng hạn. Tính năng này tiện nhưng làm danh sách thành viên thật khó đọc; người rà quyền sẽ không thấy ngay ai đang có quyền. Công ty nhỏ nên tránh lồng quá một tầng.
Khi có người chuyển phòng, nghỉ phép dài hoặc kiêm nhiệm
Chuyển phòng là lúc cấp theo nhóm phát huy rõ nhất: gỡ khỏi nhóm cũ, thêm vào nhóm mới, xong. Nhưng có hai chỗ vẫn phải kiểm bằng mắt. Một là các quyền cấp riêng lẻ trước khi công ty chuyển sang cấp theo nhóm — chúng không tự mất khi đổi nhóm. Hai là tệp mà người đó là chủ sở hữu trong ổ cá nhân và đã chia sẻ cho phòng cũ; tệp nào phòng cũ còn cần thì chuyển vào ổ đĩa nhóm hoặc chuyển quyền sở hữu.
Nhiều chủ doanh nghiệp muốn giữ người chuyển phòng trong nhóm cũ thêm vài tuần để bàn giao. Được, nhưng ghi ngày gỡ vào lịch của chủ nhóm, nếu không vài tuần sẽ thành mãi mãi. Với người kiêm nhiệm hai vai trò, thêm họ vào cả hai nhóm và ghi chú trong bảng phân quyền để lần rà sau không ai thắc mắc.
Nghỉ phép dài như nghỉ thai sản hay đi học: không cần gỡ khỏi nhóm nếu họ sẽ quay lại đúng vị trí, nhưng người làm thay cần được thêm vào nhóm trong thời gian đó và gỡ ra khi người chính quay lại. Đó là một dòng ngoại lệ có ngày hết hạn, đúng như bước năm ở trên.
Muốn soạn nhanh bảng nhóm và quy ước, có thể nhờ một trợ lý AI với câu lệnh không chứa tên người thật: "Công ty giao nhận 25 người, năm bộ phận gồm giám đốc, kinh doanh, điều độ, kế toán, hành chính nhân sự. Đề xuất bộ nhóm dùng để phân quyền thư điện tử và ổ đĩa, quy ước đặt tên, chủ nhóm, và nêu nhóm nào không nên nhận thư." Bản đề xuất là điểm xuất phát; trưởng bộ phận sửa theo cách phòng mình làm việc thật.
Dấu hiệu bộ nhóm đang xuống cấp
Bộ nhóm dựng xong rồi vẫn cũ đi theo thời gian, nhất là ở công ty tuyển và nghỉ việc nhiều. Những dấu hiệu sau cho biết đã đến lúc dọn:
- Có nhóm mà không ai trong ban quản lý nói được nó dùng để làm gì, hoặc chủ nhóm là người đã nghỉ việc.
- Hai nhóm gần như cùng thành viên, cùng được gắn vào những ổ đĩa giống nhau — dấu hiệu ai đó tạo nhóm mới thay vì dùng nhóm có sẵn.
- Số quyền cấp riêng cho từng địa chỉ email bắt đầu tăng trở lại, nghĩa là mọi người thấy xin vào nhóm phiền hơn xin chủ thư mục.
- Nhân viên mới vào làm vẫn phải đi xin quyền từng nơi trong tuần đầu, tức là danh sách nhóm theo vị trí chưa đủ.
- Nhóm Toàn công ty xuất hiện trong danh sách quyền của một thư mục chứa dữ liệu khách hàng hoặc tài chính.
- Nhóm có thành viên là địa chỉ ngoài công ty mà không ai nhớ đã thêm khi nào và vì sao.
Gặp từ hai dấu hiệu trở lên thì dành một buổi để dọn: gộp nhóm trùng, xoá nhóm không còn mục đích, đặt lại chủ nhóm, rồi cập nhật bảng nhóm của công ty. Việc này nhẹ hơn nhiều so với lần chuyển đổi đầu tiên, vì khung đã có sẵn.
Câu hỏi thường gặp
Công ty 10 người có cần nhóm không?
Vẫn nên có hai đến ba nhóm: toàn công ty, ban giám đốc và kế toán. Lợi ích chính là khi có người nghỉ hay người mới vào, bạn chỉ thao tác ở nhóm thay vì nhớ từng thư mục. Số nhóm tăng dần theo số bộ phận.
Ai nên được thêm người vào nhóm?
Chủ nhóm, thường là trưởng bộ phận, và quản trị viên làm dự phòng. Không để thành viên tự thêm người khác, và không để nhóm cho phép tự tham gia nếu nhóm đó dùng để cấp quyền dữ liệu.
Nhóm Toàn công ty có nên dùng để chia sẻ dữ liệu không?
Chỉ cho dữ liệu mà mọi nhân viên chính thức đều được xem, như quy trình nội bộ hay mẫu biểu, và ở mức chỉ xem. Không dùng nhóm này cho bất kỳ thư mục nào chứa thông tin khách hàng, lương hay hợp đồng.
Cộng tác viên có nên vào nhóm phòng ban không?
Nên có nhóm riêng cho cộng tác viên của từng bộ phận, với quyền hẹp hơn nhân viên chính thức và tài khoản có hạn dùng. Như vậy khi rà quyền, bạn tách được ngay người trong và người ngoài.
Đổi sang cấp quyền theo nhóm có làm người dùng mất quyền tạm thời không?
Có thể, nếu gỡ quyền riêng trước khi thêm nhóm. Làm đúng thứ tự: thêm nhóm, kiểm tra một người mở được, rồi mới gỡ quyền riêng. Làm ngoài giờ cao điểm và báo trước cho bộ phận.
Làm sao biết một người đang thuộc những nhóm nào?
Trang quản trị của bộ văn phòng thường cho xem danh sách nhóm của từng người dùng. Khi rà quyền hoặc khi người đó chuyển phòng, mở danh sách này trước, đối chiếu với vai trò hiện tại.