Trong một website WordPress, quản trị viên làm được gần như mọi thứ, kể cả cài mã mới và xoá người dùng khác, nên số quản trị viên càng ít càng tốt; người viết bài chỉ cần vai trò biên tập viên hoặc tác giả. Ở nhiều công ty nhỏ, cứ ai cần vào website là được cấp quản trị viên cho khỏi bị hỏi lại, và danh sách người dùng dần thành một danh sách dài những người không ai còn nhớ.
Bài này đi qua năm vai trò có sẵn, gợi ý cấp vai trò theo công việc thật trong công ty, chỉ ra chỗ phần mở rộng làm thay đổi quyền, và cách rà danh sách người dùng định kỳ. Nguyên tắc áp được cho hầu hết hệ quản trị nội dung khác; tên vai trò có thể khác, nhưng câu hỏi vẫn là ai cần làm gì. Giao diện quản trị thay đổi theo phiên bản, nên phần thao tác bạn tra trợ giúp chính thức.
Năm vai trò có sẵn và chúng làm được gì
WordPress cài mặc định có năm vai trò cho một website đơn lẻ. Bảng dưới tóm tắt quyền chính của từng vai trò ở mức chủ doanh nghiệp cần biết.
| Vai trò | Làm được | Không làm được |
|---|---|---|
| Quản trị viên | Mọi việc: cài và xoá giao diện, phần mở rộng, thêm và xoá người dùng, đổi cài đặt toàn trang, sửa mọi nội dung | Không có giới hạn đáng kể trong website |
| Biên tập viên | Viết, sửa, xuất bản, xoá bài và trang của mọi người, quản lý chuyên mục, duyệt bình luận | Không cài phần mở rộng, không quản lý người dùng, không đổi cài đặt toàn trang |
| Tác giả | Viết, sửa, xuất bản, xoá bài của chính mình, tải ảnh lên | Không sửa bài người khác, không sửa trang tĩnh |
| Cộng tác viên | Viết và sửa bài của mình ở dạng nháp, gửi chờ duyệt | Không tự xuất bản, theo mặc định không tải tệp lên |
| Thành viên | Đăng nhập, sửa hồ sơ của mình | Không viết bài |
Website có cài phần mở rộng bán hàng thường có thêm vai trò kiểu quản lý cửa hàng và khách hàng. Website nhiều trang con chạy chung một hệ thống còn có vai trò quản trị cấp cao hơn quản trị viên. Khi gặp vai trò lạ, hỏi người làm kỹ thuật vai trò đó do phần mở rộng nào thêm và có những quyền gì.
Quản trị viên: ít người nhất có thể
Hai là con số hợp lý cho công ty nhỏ. Một người kỹ thuật chính và một tài khoản dự phòng do chủ doanh nghiệp giữ. Chủ doanh nghiệp không cần dùng tài khoản này hằng ngày; nó tồn tại để công ty không bị kẹt khi người kỹ thuật vắng mặt.
Quản trị viên cài được mã chạy trên máy chủ. Một phần mở rộng cài sai, hoặc cài từ nguồn không rõ, có thể mở cửa cho mã độc vào website. Vì vậy quyền quản trị viên không chỉ là chuyện nội dung mà là chuyện an toàn của cả gói hosting.
Người kỹ thuật cũng nên có tài khoản thường để làm việc nội dung. Nếu người kỹ thuật kiêm đăng bài, họ dùng tài khoản biên tập viên cho việc đó và chỉ đăng nhập quản trị viên khi cần cài đặt. Thói quen này làm giảm thiệt hại khi một phiên đăng nhập bị lộ.
Không dùng tên đăng nhập chung chung. Tài khoản tên kiểu admin, quantri, webmaster vừa dễ đoán vừa không cho biết ai đang dùng. Mỗi quản trị viên là một người, tên đăng nhập gắn với người đó, có email công ty.
Cấp vai trò theo công việc thật trong công ty
Bảng gợi ý cho một công ty dịch vụ 15 người có website giới thiệu và mục tin tức, ví dụ giả định. Sửa theo cách tổ chức của bạn.
| Người | Việc trên website | Vai trò gợi ý |
|---|---|---|
| Chủ doanh nghiệp | Đọc, thỉnh thoảng duyệt bài, giữ quyền chủ | Một tài khoản quản trị viên dự phòng, ít dùng; thêm tài khoản biên tập viên nếu muốn duyệt bài |
| Trưởng nhóm nội dung | Lên lịch, sửa, xuất bản mọi bài | Biên tập viên |
| Nhân viên viết bài | Viết và đăng bài của mình | Tác giả, hoặc cộng tác viên nếu muốn mọi bài qua duyệt |
| Người viết thuê theo bài | Gửi bài nháp | Cộng tác viên, có ngày hết hạn |
| Người làm kỹ thuật | Cập nhật, cài đặt, sửa lỗi | Quản trị viên chính |
| Bên làm web trong dự án nâng cấp | Sửa giao diện, cài phần mở rộng | Quản trị viên tạm, xoá khi nghiệm thu |
Điểm cần để ý là hàng cuối. Bên làm web thường được cấp quản trị viên khi dựng website và tài khoản đó ở lại mãi sau khi dự án xong. Đặt ngày hết hạn từ lúc cấp sẽ tránh được chuyện này.
Phần mở rộng thêm vai trò và đổi quyền: kiểm khi cài
Nhiều phần mở rộng tự thêm vai trò mới hoặc thêm quyền vào vai trò có sẵn. Phần mở rộng bán hàng thêm vai trò quản lý cửa hàng có thể xem đơn hàng và thông tin khách; phần mở rộng biểu mẫu có thể cho biên tập viên xem các lượt gửi biểu mẫu, trong đó có số điện thoại, email của khách; phần mở rộng quản lý vai trò cho phép chỉnh quyền từng vai trò tuỳ ý.
Hệ quả là một nhân viên được cấp vai trò biên tập viên để viết bài, sau khi website cài thêm một phần mở rộng, có thể bỗng xem được toàn bộ dữ liệu khách hàng mà không ai chủ ý cấp. Khi duyệt việc cài phần mở rộng mới, người giữ chính nên hỏi người kỹ thuật một câu: phần mở rộng này có thêm vai trò hay thêm quyền cho vai trò nào không, và dữ liệu nó thu thập ai xem được.
Dữ liệu khách hàng trên website, như đơn hàng hay lượt gửi biểu mẫu, là dữ liệu cá nhân. Ai được xem, xem để làm gì, lưu bao lâu là câu hỏi gắn với nghĩa vụ theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và văn bản hướng dẫn hiện hành; phần chi tiết bạn hỏi người tư vấn pháp lý. Ở góc phân quyền, nguyên tắc là chỉ người xử lý đơn hay trả lời khách mới cần thấy dữ liệu đó.
Dùng vai trò để tạo một lớp duyệt trước khi bài lên
Phân quyền website không chỉ để chặn người xấu mà còn để tạo một bước kiểm trước khi nội dung đến tay khách. Một bài đăng sai giá, sai thông tin dịch vụ, nhắc tên khách hàng khi chưa được đồng ý, hay dùng ảnh không rõ nguồn đều có thể gây phiền phức thật cho công ty nhỏ. Khi mọi người viết đều là tác giả hoặc biên tập viên, bài lên ngay lúc người viết bấm nút, không ai đọc lại.
Cách tổ chức đơn giản: người mới, người viết thuê và người viết bài liên quan đến giá, chính sách, cam kết dịch vụ được cấp vai trò cộng tác viên. Bài của họ nằm ở trạng thái chờ duyệt, và một biên tập viên, thường là trưởng nhóm nội dung hoặc chính chủ doanh nghiệp, đọc lại trước khi xuất bản. Người viết lâu năm, viết bài thông tin chung, có thể được nâng lên tác giả để tự đăng.
Lớp duyệt này có giá: bài lên chậm hơn và người duyệt phải dành thời gian. Vì vậy chỉ đặt nó ở chỗ đáng đặt. Một cách cân bằng là quy định loại bài nào bắt buộc qua duyệt, loại nào không, rồi cấp vai trò theo quy định đó thay vì theo cảm tình với từng người. Khi cần, có thể nhờ trợ lý AI đọc soát chính tả và mạch văn của bài chờ duyệt, nhưng người duyệt vẫn là người chịu trách nhiệm về nội dung, và bài nào có thông tin khách hàng thì che trước khi dán vào AI.
Rà danh sách người dùng mỗi quý
Rà người dùng website mất khoảng mười lăm phút với công ty nhỏ. Người kỹ thuật xuất danh sách, chủ doanh nghiệp hoặc trưởng nhóm nội dung ngồi đối chiếu.
- Lọc riêng quản trị viên. Mỗi tài khoản quản trị viên phải chỉ ra được một người đang làm việc cho công ty hoặc một hợp đồng đang còn hiệu lực.
- Lọc biên tập viên và tác giả. So với danh sách nhân viên hiện tại; người đã nghỉ hoặc chuyển bộ phận không còn viết bài thì hạ quyền hoặc khoá.
- Tìm tài khoản có tên chung chung, tài khoản không có email công ty, tài khoản không ai nhận ra. Khoá lại trước, hỏi sau.
- Xem lần đăng nhập gần nhất nếu website có ghi nhận. Tài khoản quản trị viên không đăng nhập nhiều tháng là ứng viên để hạ quyền.
- Với người cần xoá, chuyển bài viết của họ sang một tài khoản khác đang hoạt động trước khi xoá, để bài không bị xoá theo.
- Ghi ngày rà và những thay đổi vào sổ.
Nếu website có nhiều người dùng đăng ký kiểu thành viên hoặc khách hàng, bước rà chỉ áp cho các vai trò có quyền nội dung trở lên; phần thành viên là chuyện dữ liệu khách, xử lý theo chính sách riêng.
Khi nhân viên nghỉ hoặc người viết thuê kết thúc
Ngày người viết nghỉ, việc cần làm với website là khoá hoặc hạ tài khoản của họ, không xoá ngay. Khoá giữ lại dấu vết ai đã viết bài nào, phòng khi cần đối chiếu. Sau một thời gian công ty tự quy định, chuyển bài sang tác giả khác rồi xoá hẳn tài khoản. Nếu người nghỉ là quản trị viên, đổi luôn mật khẩu các tài khoản quản trị viên khác mà họ có thể đã biết, và kiểm xem có quản trị viên mới nào được tạo trong mấy tuần trước đó không.
Với người viết thuê theo bài, cộng tác viên là vai trò hợp nhất vì bài phải qua duyệt mới lên. Khi hợp đồng kết thúc, khoá tài khoản ngay ngày nghiệm thu bài cuối. Quyền tác giả, quyền sử dụng bài viết là chuyện hợp đồng; phần đó cần ghi rõ khi thuê và hỏi luật sư nếu có tranh chấp, không giải quyết bằng cách giữ hay xoá tài khoản.
Phần quy trình chung khi nhân viên nghỉ việc, gồm cả thư điện tử, ổ đĩa và phần mềm khác, có ở danh mục vòng đời tài khoản; ở đây chỉ nói riêng phần website.
Câu hỏi thường gặp
Nhân viên đăng bài cần quyền quản trị viên để cài ảnh đẹp hơn, có nên cấp?
Không cần. Tác giả và biên tập viên đều tải ảnh lên được. Nếu họ cần một chức năng chỉ quản trị viên mới có, người kỹ thuật cài sẵn chức năng đó rồi để họ dùng bằng vai trò của mình.
Có nên dùng một tài khoản chung cho cả nhóm nội dung?
Không nên. Tài khoản chung làm mất dấu ai đã sửa bài nào, và khi một người nghỉ thì phải đổi mật khẩu cho cả nhóm. Mỗi người một tài khoản là cách vừa gọn vừa an toàn hơn.
Bên làm web có cần tài khoản quản trị viên sau khi bàn giao không?
Chỉ khi còn hợp đồng duy trì. Khi đó cấp một tài khoản riêng mang tên công ty họ, ghi ngày hết hạn theo hợp đồng. Khi hợp đồng kết thúc, xoá tài khoản cùng ngày.
Biên tập viên có xem được đơn hàng và thông tin khách không?
Theo mặc định thì không, nhưng phần mở rộng bán hàng hoặc biểu mẫu có thể cấp thêm quyền đó. Hỏi người kỹ thuật kiểm quyền thật của từng vai trò trên website của bạn.
Website không dùng WordPress thì nguyên tắc có khác không?
Tên vai trò khác nhau nhưng nguyên tắc giống: ít người có quyền cao nhất, người viết chỉ có quyền viết, mỗi người một tài khoản, rà định kỳ và khoá khi người rời đi.