PhanQuyen.comPhân Quyền
Quyền chủ và tài khoản quản trị

Quyền chủ sở hữu và quản trị viên khác nhau: những quyền chủ doanh nghiệp không giao

Chủ sở hữu, quản trị viên cao nhất, quản trị giới hạn và người dùng khác nhau ở đâu, và năm quyền chủ doanh nghiệp nhỏ nên giữ chặt trong tay mình.

Owner of a small Vietnamese printing company sitting alone at a wooden desk after hours, holding a small brass key over an open laptop with a blank screen, warm lamp light, side view

Chủ sở hữu là người mà nhà cung cấp coi là "chủ nhà" của cả tài khoản tổ chức: người có thể đổi chính chủ, đóng tài khoản, đổi phương thức thanh toán và gỡ bỏ mọi quản trị viên khác. Quản trị viên là người được giao quản lý ngôi nhà đó, có quyền rất rộng nhưng vẫn nằm dưới chủ. Ở nhiều phần mềm hai vai này gộp làm một, ở nhiều phần mềm khác chúng tách rõ, và chính chỗ mập mờ đó làm doanh nghiệp nhỏ mất quyền mà không biết.

Bài này giúp chủ doanh nghiệp 5–100 người nhìn ra bốn tầng quyền có mặt trong gần như mọi hệ thống, từ hộp thư công ty, phần mềm bán hàng đến trang doanh nghiệp trên mạng xã hội, rồi chọn ra những quyền nên giữ trong tay mình thay vì giao hết cho người làm kỹ thuật. Bài không hướng dẫn bấm từng mục, vì giao diện các nền tảng đổi liên tục; phần đó bạn tra trợ giúp chính thức của từng nơi.

Bốn tầng quyền có mặt trong gần như mọi hệ thống

Dù tên gọi mỗi nơi một khác, cấu trúc quyền của phần lớn phần mềm dành cho doanh nghiệp có bốn tầng. Tầng trên cùng là chủ sở hữu: tài khoản đã mở tổ chức, gắn với hợp đồng dịch vụ và thông tin thanh toán. Tầng thứ hai là quản trị viên cao nhất: làm được gần như mọi việc trong hệ thống, kể cả thêm quản trị viên khác. Tầng thứ ba là quản trị giới hạn: chỉ quản một mảng, chẳng hạn chỉ tạo tài khoản nhân viên, chỉ xem hoá đơn dịch vụ, chỉ quản một chi nhánh. Tầng cuối là người dùng thường: dùng công cụ để làm việc, không chạm vào cài đặt.

Ở doanh nghiệp nhỏ, ranh giới giữa tầng một và tầng hai thường bị xoá nhoà vì người dựng hệ thống lúc đầu là một nhân viên biết máy tính, hoặc một bên cung cấp dịch vụ. Họ mở tài khoản, tự nhận vai chủ, rồi cấp cho giám đốc một tài khoản quản trị để "giám đốc cũng có toàn quyền". Trên giấy tờ, công ty là bên trả tiền; trên hệ thống, người kia mới là chủ.

Khi mọi việc êm, khác biệt này không ai để ý. Nó chỉ lộ ra vào ba thời điểm: người giữ vai chủ nghỉ việc, công ty đổi bên cung cấp dịch vụ, hoặc có tranh chấp giữa những người góp vốn. Lúc đó, chỉ có chủ sở hữu mới làm được những thao tác quyết định, và quản trị viên, kể cả quản trị viên cao nhất, phải đứng chờ.

Ai làm được gì: bảng so sánh bốn tầng

Bảng dưới là khuôn chung để bạn đối chiếu. Mỗi nền tảng có ngoại lệ riêng, nên trước khi dựa vào bảng để ra quyết định, hãy đọc mục mô tả vai trò trong trợ giúp chính thức của đúng phần mềm đó.

ViệcChủ sở hữuQuản trị viên cao nhấtQuản trị giới hạnNgười dùng thường
Đổi chủ sở hữu, đóng hẳn tài khoản tổ chứcĐượcThường khôngKhôngKhông
Đổi phương thức thanh toán, thông tin xuất hoá đơn dịch vụĐượcTuỳ nền tảngChỉ khi được giao mảng thanh toánKhông
Thêm hoặc gỡ quản trị viên cao nhấtĐượcThường đượcKhôngKhông
Tạo, khoá, xoá tài khoản nhân viênĐượcĐượcĐược nếu được giao mảng người dùngKhông
Đặt lại mật khẩu người khácĐượcĐượcTuỳ mảng được giaoKhông
Xuất toàn bộ dữ liệu của tổ chứcĐượcThường đượcHiếm khiKhông
Dùng công cụ để làm việc hằng ngàyĐược nhưng không nênĐược nhưng không nênĐượcĐược

Điều đáng chú ý nằm ở dòng thứ ba: ở nhiều hệ thống, quản trị viên cao nhất có thể gỡ quản trị viên cao nhất khác. Nghĩa là nếu công ty có hai người cùng tầng và một người muốn chiếm quyền, người đó làm được, trừ khi phía trên còn một tầng chủ sở hữu nằm trong tay công ty.

Năm quyền chủ doanh nghiệp không nên giao cho ai

Quyền đổi chủ sở hữu. Đây là quyền "sang tên" cả hệ thống. Ai nắm nó có thể chuyển tổ chức sang tay mình. Vai chủ phải gắn với tài khoản do công ty kiểm soát, không gắn với hộp thư riêng của bất kỳ nhân viên nào.

Quyền thêm và gỡ người ở tầng cao nhất. Bạn có thể cho người làm kỹ thuật tạo tài khoản nhân viên thoải mái, nhưng việc nâng ai lên tầng cao nhất phải qua tay chủ. Đó là chốt chặn quan trọng nhất khi có người muốn tự cấp quyền cho mình.

Quyền đổi thông tin khôi phục của tài khoản gốc. Email dự phòng, số điện thoại nhận mã, khoá bảo mật gắn với tài khoản chủ: ai đổi được những thứ này là người lấy lại được tài khoản khi có sự cố. Chủ doanh nghiệp nên tự giữ hoặc ít nhất tự chứng kiến mỗi lần đổi.

Quyền thanh toán và hợp đồng dịch vụ. Người đổi được thẻ thanh toán có thể chuyển hợp đồng sang tên một pháp nhân khác, hoặc để dịch vụ hết hạn. Một doanh nghiệp giả định ở Đà Nẵng từng để kế toán cũ giữ thẻ trả phí hộp thư; khi người này nghỉ, thẻ bị huỷ, gói dịch vụ tự hạ cấp mà không ai hay.

Quyền xoá tổ chức và xuất toàn bộ dữ liệu. Hai quyền này nằm ở hai đầu của rủi ro: một là mất trắng, một là dữ liệu đi ra ngoài trọn gói. Không cần dùng hằng ngày nên không có lý do gì để chúng nằm trong tài khoản người khác.

Mỗi nền tảng gọi một kiểu, đừng dựa vào cái tên

Bộ văn phòng của Google gọi tầng cao nhất là quản trị viên cấp cao; Microsoft 365 gọi là quản trị viên toàn cầu (bản tiếng Anh ghi Global Administrator); trình quản lý doanh nghiệp của Meta chia người tham gia thành có toàn quyền và có quyền một phần; phần mềm bán hàng trong nước hay dùng chữ chủ cửa hàng, chủ chuỗi. Cùng một chữ "quản trị viên" nhưng ở nơi này là tầng hai, ở nơi khác lại chính là chủ.

Vì vậy, khi rà quyền, đừng hỏi người phụ trách kỹ thuật "anh có phải quản trị viên không" mà hỏi cụ thể: ai trong công ty có thể đóng tài khoản này, ai có thể gỡ giám đốc ra khỏi danh sách quản trị, ai đổi được thẻ thanh toán. Câu trả lời cho ba câu đó mới cho biết ai là chủ thật. Nếu không ai trả lời chắc chắn, tìm mục quản lý người dùng hoặc vai trò trong trang quản trị và đọc mô tả quyền của từng vai trong trợ giúp chính thức.

Một chi tiết nữa: vài nền tảng có tầng chủ sở hữu ẩn, chỉ hiện trong phần hợp đồng hay thanh toán, không hiện trong danh sách người dùng. Bạn thấy tên mình trong danh sách quản trị viên cao nhất chưa chắc đã là chủ; phải mở cả phần thông tin tài khoản thanh toán để xem ai đứng tên.

Bốn hiểu lầm hay gặp ở doanh nghiệp nhỏ

"Đã là quản trị viên thì có toàn quyền." Thực tế quản trị viên cao nhất vẫn có thể bị chủ sở hữu gỡ ra trong vài giây. Nếu vai chủ nằm ở người khác, toàn quyền của bạn chỉ là quyền được cho mượn.

"Người bỏ tiền ra mua thì là chủ." Nhà cung cấp dịch vụ chỉ biết ai đăng nhập và tài khoản nào đứng tên trong hệ thống. Hoá đơn ghi tên công ty giúp ích khi phải nhờ bộ phận hỗ trợ xác minh, nhưng quá trình đó mất nhiều ngày và không phải lúc nào cũng thành.

"Biết mật khẩu là đủ để lấy lại." Khi tài khoản gốc bật xác thực nhiều lớp gắn vào điện thoại của người khác, biết mật khẩu cũng không đăng nhập được. Quyền thật nằm ở thiết bị và kênh khôi phục, không nằm ở chuỗi ký tự.

"Chủ sở hữu thì đọc được mọi thứ của nhân viên." Tầng cao nhất có quyền kỹ thuật rộng, nhưng việc đọc thư, tin nhắn của nhân viên còn chịu ràng buộc của pháp luật và nội quy. Quyền chủ dùng để quản trị hệ thống, không phải để xem lén. Giám sát nào cũng cần minh bạch, có thông báo trước, và với dữ liệu cá nhân thì nên hỏi luật sư về Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và các văn bản hiện hành.

Kiểm trong một buổi: công ty đang đứng ở tầng nào

Bạn không cần biết kỹ thuật để tự kiểm. Chọn một buổi chiều, ngồi cùng người đang phụ trách hệ thống, lần lượt làm:

  1. Liệt kê các hệ thống công ty trả tiền hoặc dùng để bán hàng: hộp thư, ổ đĩa, phần mềm bán hàng, phần mềm kế toán, trang doanh nghiệp trên mạng xã hội, tên miền, ngân hàng điện tử.
  2. Với mỗi hệ thống, ghi ra ai đang ở tầng chủ sở hữu, tầng quản trị viên cao nhất. Ghi bằng tên người thật, không ghi chung chung "phòng kỹ thuật".
  3. Đánh dấu những chỗ vai chủ đang nằm ở hộp thư hoặc số điện thoại cá nhân của một người không phải chủ doanh nghiệp.
  4. Đánh dấu những chỗ chỉ có đúng một người ở tầng cao nhất.
  5. Với mỗi chỗ đánh dấu, ghi việc cần làm và hạn chót. Đừng sửa hết trong buổi đó; vài thao tác chuyển chủ cần xác minh nhiều ngày.
  6. Cất bảng này ở nơi chỉ chủ doanh nghiệp và một người tin cậy mở được, không dán lên ổ đĩa chung.

Sau buổi đầu, phần lớn công ty nhỏ phát hiện ít nhất một hệ thống mà chủ doanh nghiệp không hề nằm ở tầng cao nhất. Đó là kết quả bình thường; điều quan trọng là bạn đã thấy nó trước khi có chuyện.

Khi chủ trên hệ thống khác chủ trên giấy tờ

Có trường hợp tài khoản đứng tên cá nhân giám đốc từ hồi công ty chưa thành lập, hoặc đứng tên một công ty cũ đã giải thể, hoặc đứng tên người góp vốn đã rút. Về mặt kỹ thuật, ai nắm vai chủ thì người đó điều khiển. Về mặt pháp lý, tài sản đó thuộc về ai lại tuỳ hợp đồng, chứng từ thanh toán và thoả thuận giữa các bên.

Hướng xử lý an toàn là đưa vai chủ về tài khoản do pháp nhân kiểm soát càng sớm càng tốt, trong lúc mọi người còn hợp tác. Mỗi lần chuyển nên có biên bản ngắn ghi ngày, hệ thống, người giao, người nhận. Khi đã có bất đồng, đừng tìm cách tự lấy lại bằng đường vòng; hãy đi qua kênh hỗ trợ chính thức của nhà cung cấp, chuẩn bị giấy tờ chứng minh doanh nghiệp là bên sử dụng, và hỏi luật sư trước khi gửi bất kỳ yêu cầu nào mang tính pháp lý.

Những bài khác trong danh mục này đi sâu vào từng tình huống: chọn email đăng ký, giữ mã khôi phục, có ít nhất hai người ở tầng cao nhất, xử lý khi quyền chủ đang nằm trong tay nhân viên cũ hay đối tác.

Câu hỏi thường gặp

Công ty chỉ có năm người thì có cần tách chủ sở hữu và quản trị viên không?

Có, nhưng tách gọn. Chủ doanh nghiệp giữ vai chủ trên một tài khoản dành riêng, một người tin cậy làm quản trị viên để xử lý việc hằng ngày. Không cần thêm tầng quản trị giới hạn khi chưa có người chuyên trách. Cái cần tránh là vai chủ nằm trong hộp thư cá nhân của nhân viên.

Có nên để người làm kỹ thuật thuê ngoài giữ vai chủ cho tiện không?

Không nên. Bên thuê ngoài có thể làm quản trị viên trong thời gian hợp đồng, còn vai chủ phải nằm ở tài khoản do công ty kiểm soát. Khi hợp đồng kết thúc, bạn chỉ cần gỡ họ ra, không phải đi xin lại quyền.

Một hệ thống có cho phép hai chủ sở hữu cùng lúc không?

Tuỳ nền tảng. Có nơi chỉ cho một chủ sở hữu duy nhất và nhiều quản trị viên cao nhất, có nơi cho nhiều người cùng toàn quyền. Đọc mô tả vai trò trong trợ giúp chính thức để biết, rồi thiết kế người dự phòng theo đúng giới hạn đó.

Nếu phát hiện vai chủ đang đứng tên một người đã nghỉ việc thì làm gì trước?

Đừng gỡ hay đổi gì vội. Liên hệ người đó nhờ chuyển vai chủ về tài khoản công ty, lập biên bản ngắn. Nếu không liên lạc được, chuẩn bị giấy tờ chứng minh doanh nghiệp là bên sử dụng và đi qua kênh hỗ trợ chính thức của nhà cung cấp.

Chủ doanh nghiệp không rành máy tính thì giữ vai chủ có rủi ro không?

Rủi ro nhỏ hơn việc để người khác giữ. Vai chủ không phải dùng hằng ngày; bạn chỉ cần đăng nhập vài lần mỗi năm, giữ cẩn thận mã khôi phục và thiết bị xác thực. Việc vận hành vẫn giao cho quản trị viên.

Quản trị viên cao nhất có xem được thư của giám đốc không?

Về kỹ thuật, nhiều hệ thống cho quản trị viên công cụ truy xuất hoặc đặt lại mật khẩu người khác, nên về lý thuyết là có thể. Vì vậy cần ghi rõ trong nội quy khi nào được dùng các công cụ đó, ai phê duyệt, và bật nhật ký thao tác để mọi lần dùng đều để lại dấu vết.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138