Trên ngân hàng điện tử của doanh nghiệp, quyền thật sự không nằm ở mật khẩu mà nằm ở thiết bị nhận hoặc sinh mã xác thực: ai cầm thiết bị đó là người bấm được nút duyệt. Thiết bị có thể là một số điện thoại nhận tin nhắn mã, một chiếc điện thoại cài ứng dụng sinh mã của ngân hàng, hay một thiết bị cứng nhỏ cắm vào máy tính hoặc tự hiện mã. Cấp tài khoản cho đúng người mà thiết bị lại nằm trong tay người khác thì phân quyền chỉ còn trên giấy.
Bài này giúp chủ doanh nghiệp nhỏ trả lời bốn câu: số điện thoại nhận mã đứng tên ai, điện thoại nào được cài ứng dụng xác thực, thiết bị cứng cất ở đâu, và làm gì khi một thiết bị bị mất hoặc người giữ nó nghỉ việc. Mỗi ngân hàng có phương thức xác thực và thủ tục riêng, thay đổi theo quy định từng giai đoạn; bạn đọc hướng dẫn chính thức và hỏi chi nhánh khi cần đổi.
Ba loại thiết bị xác thực và điểm yếu của từng loại
Số điện thoại nhận tin nhắn mã. Mã gửi về số đã đăng ký. Điểm yếu nằm ở chính số điện thoại: ai đứng tên thuê bao, ai đang cầm SIM, và số đó có bị người khác làm lại SIM được không. Với tài khoản doanh nghiệp, nhiều ngân hàng đã hạn chế hoặc không còn dùng tin nhắn mã cho giao dịch giá trị lớn, nên nếu bạn vẫn đang dùng thì nên hỏi lại chi nhánh.
Ứng dụng sinh mã trên điện thoại. Ứng dụng của ngân hàng tự sinh mã, thường gắn với một chiếc điện thoại cụ thể sau khi kích hoạt. Điểm yếu là chiếc điện thoại đó cũng là nơi người dùng đọc tin nhắn, mạng xã hội, cài đủ thứ ứng dụng. Mất máy, hỏng máy hay đổi máy đều làm gián đoạn việc duyệt lệnh.
Thiết bị cứng. Một thiết bị nhỏ cắm vào máy tính hoặc có màn hình tự hiện mã. Điểm yếu là nó dễ bị coi như đồ dùng văn phòng: để trong ngăn bàn, đưa qua đưa lại, cắm sẵn trên máy kế toán cả ngày. Thiết bị cứng chỉ an toàn khi được giữ như chìa khoá két.
Xác thực bằng sinh trắc học. Một số giao dịch hoặc thao tác đăng ký đòi đối chiếu khuôn mặt của người đại diện hay người dùng với dữ liệu đã đăng ký. Cách này gắn quyền chặt hơn vào con người, nhưng cũng có nghĩa là không ai làm thay được khi người đó vắng mặt, nên phải tính trước người dự phòng.
Số điện thoại nhận mã nên đứng tên ai
Trường hợp hay gặp ở công ty nhỏ: số điện thoại đăng ký nhận mã là số cá nhân của kế toán, đứng tên kế toán, trên điện thoại riêng của kế toán. Khi người đó nghỉ, công ty không thu hồi được số, chỉ có thể làm thủ tục đổi số với ngân hàng, và trong thời gian chờ thì không duyệt được lệnh. Tệ hơn, nếu quan hệ không vui vẻ, người cũ vẫn nhận được mã của những thao tác đăng nhập cho tới khi số được gỡ.
Nguyên tắc dễ nhớ: thiết bị và số điện thoại dùng cho việc của công ty thì do công ty sở hữu hoặc ít nhất do công ty kiểm soát được. Với người duyệt là chủ doanh nghiệp, dùng số và điện thoại của chính chủ là hợp lý vì quyền và thiết bị nằm cùng một người. Với người lập lệnh hay người duyệt cấp dưới, cân nhắc số thuê bao đứng tên công ty và điện thoại do công ty cấp.
Số điện thoại đứng tên công ty cần được giữ như tài sản: biết nhà mạng nào, đăng ký ở đâu, giấy tờ đăng ký cất ở đâu, ai được đi làm lại SIM khi cần. Ghi những thông tin này vào sổ thiết bị xác thực mà bài này gợi ý ở phần sau. Chuyện đặt mã PIN cho SIM hay phòng kẻ gian chiếm số là phần bảo mật chung, bạn làm theo hướng dẫn của nhà mạng; ở đây chỉ nhấn vào câu hỏi ai sở hữu số.
Đừng dùng một số điện thoại cho hai người dùng ngân hàng khác vai trò. Nếu người lập và người duyệt nhận mã về cùng một số thì về thực chất chỉ có một người.
Điện thoại công ty hay điện thoại riêng của nhân viên
Không có đáp án đúng cho mọi công ty, nhưng bảng dưới giúp bạn thấy rõ được mất của từng lựa chọn khi dùng làm thiết bị xác thực ngân hàng.
| Tiêu chí | Điện thoại công ty cấp | Điện thoại riêng của nhân viên |
|---|---|---|
| Ai sở hữu thiết bị | Công ty, thu lại được khi người nghỉ | Nhân viên, công ty không có quyền thu |
| Ứng dụng khác trên máy | Công ty quy định được, nên cài ít | Đủ loại ứng dụng cá nhân |
| Khi người giữ nghỉ việc | Thu máy, gỡ kích hoạt, giao người mới | Phải chờ gỡ kích hoạt từ phía ngân hàng |
| Khi mất hoặc hỏng máy | Công ty chủ động thay | Phụ thuộc thời gian nhân viên mua máy mới |
| Chi phí và sự tiện | Tốn thêm một máy, người giữ phải mang hai máy | Không tốn thêm, tiện cho người dùng |
Với công ty dưới mười người, thường chỉ cần một điện thoại công ty cho người lập lệnh, còn chủ duyệt trên máy của mình. Máy công ty nên để ở văn phòng hoặc giao rõ cho một người, không để bàn chung.
Nếu chọn cho nhân viên dùng máy riêng, cần thoả thuận bằng văn bản rằng khi nghỉ việc họ phối hợp gỡ kích hoạt ứng dụng ngân hàng trước ngày cuối, và công ty có quyền yêu cầu ngân hàng khoá người dùng ngay khi cần.
Lập sổ thiết bị xác thực trong một buổi
Sổ thiết bị xác thực là một bảng ngắn, chỉ chủ và người được giao mở được, trả lời câu hỏi: thiết bị nào đang mở khoá quyền gì trên ngân hàng của công ty.
- Liệt kê mọi người dùng ngân hàng điện tử của công ty, kể cả người đã nghỉ mà chưa chắc đã bị khoá.
- Với từng người, ghi phương thức xác thực đang dùng: tin nhắn mã về số nào, ứng dụng sinh mã trên điện thoại nào, hay thiết bị cứng mã số mấy (ghi số hiệu in trên thiết bị nếu có, không ghi mã PIN).
- Ghi chủ sở hữu thiết bị và số điện thoại: công ty hay cá nhân, đứng tên ai.
- Ghi nơi cất thiết bị cứng khi không dùng và ai giữ chìa khoá chỗ cất.
- Đánh dấu những chỗ bất thường: hai người dùng chung một số, thiết bị của người duyệt nằm ở bàn người lập, người đã nghỉ vẫn còn thiết bị.
- Sửa từng chỗ bất thường theo thứ tự rủi ro, bắt đầu từ thiết bị của người duyệt.
- Ghi ngày lập sổ và hẹn ngày rà lại cùng lần rà phân quyền theo quý.
Sổ này không chứa mật khẩu, mã PIN hay mã khôi phục. Những thứ đó, nếu có, phải được cất riêng ở nơi an toàn hơn. Nếu nhờ trợ lý AI dựng khung bảng, chỉ đưa tên cột, không đưa số điện thoại hay số hiệu thiết bị thật.
Mất điện thoại hay thiết bị: thứ tự xử lý
Khi người duyệt báo mất điện thoại có cài ứng dụng xác thực, việc đầu tiên là liên hệ ngân hàng qua kênh hỗ trợ chính thức để tạm khoá người dùng đó hoặc vô hiệu hoá phương thức xác thực trên thiết bị cũ. Đừng chờ tìm lại máy rồi mới báo. Song song, báo nhà mạng khoá SIM nếu số đó dùng để nhận mã.
Việc thứ hai là bảo đảm công ty vẫn chi được những khoản cần chi trong mấy ngày tới. Đây là lúc người duyệt dự phòng phát huy tác dụng. Nếu công ty chưa có người duyệt dự phòng, lần mất máy này là lời nhắc đăng ký ngay sau khi xử lý xong.
Việc thứ ba là đăng ký lại thiết bị mới theo đúng thủ tục ngân hàng, thường cần người dùng có mặt hoặc xác thực lại thông tin. Trong thời gian này, không mượn tạm thiết bị của người khác để duyệt, vì làm vậy là phá chính cấu trúc lập và duyệt bạn đã dựng.
Cuối cùng, xem lại nhật ký giao dịch và đăng nhập trong khoảng thời gian từ lúc mất máy tới lúc khoá, ghi vào sổ thiết bị: ngày mất, ngày khoá, ngày cấp lại. Với thiết bị cứng bị mất trong văn phòng, cách làm tương tự, và nên hỏi lại vì sao nó không nằm ở chỗ cất.
Những thói quen nên bỏ ngay
Các thói quen dưới đây phổ biến vì tiện, và chính sự tiện làm chúng tồn tại lâu:
- Cắm thiết bị cứng vào máy tính kế toán từ sáng tới chiều để khỏi phải rút ra cắm vào.
- Chụp ảnh mã xác thực gửi qua tin nhắn cho người đang cần duyệt lệnh.
- Đọc mã xác thực qua điện thoại cho đồng nghiệp, kể cả đồng nghiệp tin cậy, vì từ lúc đó kênh xác thực không còn gắn với một người.
- Để một điện thoại "máy ngân hàng" trên bàn chung, ai cần thì cầm lên mở khoá.
- Đặt mã khoá màn hình điện thoại xác thực là ngày sinh của chủ hoặc dãy số dễ đoán mà cả văn phòng đều biết.
- Không gỡ ứng dụng xác thực trên máy cũ khi đổi điện thoại mới, để máy cũ đem cho người nhà dùng.
Nếu thấy một thói quen này trong công ty, đừng làm to chuyện với người đang làm vậy. Họ thường chỉ làm theo cách người trước truyền lại. Sửa quy ước, giải thích lý do, rồi kiểm lại sau một tháng.
Khi chủ doanh nghiệp đi vắng dài ngày
Chủ doanh nghiệp đi công tác nước ngoài, nằm viện hay đơn giản là nghỉ phép ở nơi sóng yếu đều làm việc duyệt lệnh bị gián đoạn nếu chủ là người duyệt duy nhất. Lối thoát hay bị chọn là đưa điện thoại, mật khẩu, mã khoá màn hình cho kế toán. Đây là lựa chọn tệ nhất vì nó xoá sạch sự phân tách, và vì rất ít khi được đổi lại sau khi chủ quay về.
Cách làm đúng là chuẩn bị trước: đăng ký một người duyệt dự phòng với hạn mức thấp hơn, có thiết bị xác thực riêng; lên lịch chi trước những khoản biết trước sẽ tới hạn trong thời gian vắng; và thống nhất rằng khoản bất thường sẽ chờ chủ về hoặc chủ duyệt từ xa bằng thiết bị của mình.
Nếu chủ đi nước ngoài, hỏi ngân hàng trước xem việc đăng nhập và nhận mã từ nước ngoài có bị hạn chế không, và số điện thoại nhận mã có nhận được khi chuyển vùng không. Những câu hỏi này trả lời trong năm phút khi còn ở văn phòng, nhưng có thể mất cả ngày khi đã ở sân bay.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đăng ký số điện thoại nhận mã đứng tên công ty không?
Nên cân nhắc cho người lập lệnh và người duyệt không phải chủ, vì công ty giữ được số khi người đó nghỉ. Với chủ doanh nghiệp tự duyệt, số cá nhân của chủ thường hợp lý hơn. Dù chọn cách nào, cần ghi rõ ai sở hữu số trong sổ thiết bị.
Một điện thoại có thể cài ứng dụng xác thực cho hai người dùng không?
Về kỹ thuật thì tuỳ ngân hàng, nhưng về quản trị thì không nên. Nếu người lập và người duyệt dùng chung một thiết bị, việc tách hai vai trò mất hết ý nghĩa. Mỗi người dùng có quyền giao dịch nên có thiết bị xác thực riêng.
Thiết bị cứng nên cất ở đâu khi không dùng?
Ở nơi có khoá mà chỉ người được giao giữ chìa, như ngăn kéo có khoá hoặc két nhỏ. Không để cùng chỗ với giấy ghi mật khẩu hay mã PIN. Thiết bị của người duyệt không nên nằm trong khu vực làm việc của người lập lệnh.
Nhân viên đổi điện thoại mới thì phải làm gì với ứng dụng xác thực?
Làm theo hướng dẫn chuyển thiết bị của ngân hàng, thường là kích hoạt lại trên máy mới và vô hiệu hoá máy cũ. Công ty nên yêu cầu nhân viên báo trước khi đổi máy, cập nhật sổ thiết bị và kiểm rằng máy cũ không còn sinh mã được.
Ngân hàng yêu cầu xác thực khuôn mặt thì có ảnh hưởng gì tới phân quyền?
Xác thực sinh trắc học gắn quyền với đúng người đã đăng ký, nên không ai duyệt thay được. Điều đó tốt cho an toàn nhưng đòi hỏi công ty phải có người duyệt dự phòng đã đăng ký sẵn. Quy định cụ thể thay đổi theo thời gian, bạn kiểm thông báo hiện hành của ngân hàng.
Có nên giữ mã khôi phục hoặc mã PIN trong sổ thiết bị không?
Không. Sổ thiết bị chỉ ghi thiết bị nào thuộc ai và đang mở khoá quyền gì. Mã PIN, mật khẩu, mã khôi phục nếu có phải được cất riêng ở nơi an toàn hơn, chỉ người dùng đó hoặc chủ doanh nghiệp tiếp cận được.