Phần lớn doanh nghiệp nhỏ không có kế toán toàn thời gian mà thuê một văn phòng dịch vụ làm sổ, kê khai và báo cáo. Để làm việc, người của dịch vụ cần vào phần mềm kế toán, đôi khi cả phần mềm bán hàng và phần mềm hoá đơn điện tử. Câu hỏi về quyền ở đây khác hẳn với nhân viên trong nhà: đây là người ngoài, làm cho nhiều khách cùng lúc, có thể thay người giữa chừng, và một ngày nào đó bạn có thể đổi sang đơn vị khác.
Lỗi phổ biến nhất là đưa luôn tài khoản chủ của doanh nghiệp cho dịch vụ dùng, hoặc để dịch vụ tự đăng ký phần mềm bằng thư điện tử của họ. Cả hai cách đều chạy êm cho tới lúc bạn muốn đổi đơn vị, và lúc đó mới phát hiện mình không còn quyền chủ trên chính dữ liệu kế toán của công ty. Bài này đi qua cách cấp quyền đúng từ đầu.
Ai phải đứng tên chủ của phần mềm kế toán
Việc đầu tiên, trước mọi chuyện phân quyền, là kiểm xem tài khoản chủ sở hữu của phần mềm kế toán đang đứng tên ai. Bạn tìm trong trang quản trị phần mềm mục thông tin thuê bao hoặc tài khoản chủ, xem thư điện tử và số điện thoại dùng để đăng ký, xem hoá đơn gia hạn gửi về đâu. Nếu những thông tin đó là của văn phòng dịch vụ hay của một nhân viên cũ, việc cần làm ngay là chuyển về địa chỉ do doanh nghiệp quản lý.
Tài khoản chủ nên dùng một hộp thư thuộc tên miền công ty hoặc hộp thư chung do chủ doanh nghiệp giữ mật khẩu, không phải hộp thư cá nhân của bất kỳ ai làm thuê. Thanh toán thuê bao nên từ tài khoản của doanh nghiệp, để hợp đồng với nhà cung cấp phần mềm đứng tên doanh nghiệp. Khi có tranh chấp, người đứng tên thuê bao là người nhà cung cấp làm việc cùng.
Nếu dịch vụ kế toán đã đăng ký giúp từ trước và bạn muốn chuyển về, hãy làm trong lúc quan hệ còn tốt. Đề nghị bằng văn bản, nhờ họ cùng làm thủ tục chuyển chủ sở hữu với nhà cung cấp phần mềm theo hướng dẫn chính thức. Việc này mất vài ngày lúc êm ấm, nhưng có thể mất nhiều tuần nếu đợi tới lúc chia tay.
Phạm vi quyền cho kế toán dịch vụ
Dịch vụ kế toán cần quyền rộng hơn nhân viên bán hàng, nhưng không cần mọi quyền. Bảng gợi ý cho từng hệ thống:
| Hệ thống | Dịch vụ thường cần | Nên giữ lại ở chủ |
|---|---|---|
| Phần mềm kế toán | Nhập, sửa chứng từ trong kỳ đang làm; lập báo cáo; xem mọi sổ | Quyền chủ thuê bao; thêm, xoá người dùng; mở lại kỳ đã khoá; xoá dữ liệu |
| Phần mềm bán hàng | Xem báo cáo doanh thu, giá vốn, tồn kho; xuất dữ liệu cho kế toán | Bán hàng, sửa giá, huỷ đơn, quản lý nhân viên |
| Phần mềm hoá đơn điện tử | Tuỳ thoả thuận: lập hoá đơn nháp, hoặc cả phát hành nếu được uỷ quyền | Quyền quản trị, đổi thông tin doanh nghiệp, thêm người dùng |
| Ngân hàng điện tử | Thường chỉ xem sao kê, hoặc lập lệnh chờ duyệt | Duyệt lệnh chuyển tiền |
| Thư điện tử công ty | Thường không cần; nếu cần, hộp thư chung kế toán | Hộp thư của chủ và các bộ phận khác |
Dòng ngân hàng điện tử có bài riêng ở danh mục ngân hàng của trang; nguyên tắc ngắn gọn là người ngoài không giữ quyền duyệt lệnh chuyển tiền. Với hoá đơn điện tử, việc ai được phát hành hoá đơn thay doanh nghiệp liên quan tới chữ ký số và trách nhiệm pháp lý, nên thoả thuận rõ bằng văn bản và hỏi người có chuyên môn về quy định hiện hành.
Tài khoản riêng cho từng người của dịch vụ
Không dùng chung một tài khoản cho cả văn phòng dịch vụ. Văn phòng dịch vụ hay đề nghị một tài khoản để nhân viên của họ thay nhau dùng. Cách này tiện cho họ, nhưng nhật ký của bạn sẽ không biết ai đã sửa chứng từ nào. Đề nghị mỗi người trực tiếp làm sổ cho bạn có một tài khoản riêng.
Tài khoản đăng ký bằng thư điện tử công việc của chính người đó. Không dùng thư cá nhân, không dùng hộp thư chung của văn phòng dịch vụ. Khi người đó nghỉ ở văn phòng dịch vụ, bạn biết chính xác tài khoản nào cần khoá.
Ghi rõ ai là đầu mối bên dịch vụ. Hợp đồng hoặc thư trao đổi nên ghi tên người phụ trách hồ sơ của bạn. Khi họ đổi người, văn phòng dịch vụ phải báo, và bạn khoá tài khoản cũ, cấp tài khoản mới, chứ không để người mới dùng lại tài khoản người cũ.
Bật xác thực hai lớp nếu phần mềm có. Người làm kế toán dịch vụ đăng nhập vào hàng chục hệ thống của nhiều khách, nên tài khoản của họ là mục tiêu hấp dẫn. Cách bật và loại xác thực nào nên dùng có ở các trang chuyên về an toàn tài khoản; ở đây chỉ cần ghi nó vào điều kiện cấp quyền.
Ghi chuyện quyền truy cập vào hợp đồng dịch vụ
Hợp đồng dịch vụ kế toán thường nói kỹ về phạm vi công việc và phí, nhưng ít khi nói về quyền truy cập và dữ liệu. Bạn nên đề nghị thêm vài nội dung ở dạng nguyên tắc, rồi nhờ luật sư hoặc người có chuyên môn soát lại câu chữ cho đúng quy định hiện hành.
Những nội dung nên có: dịch vụ chỉ dùng tài khoản do doanh nghiệp cấp, không tự tạo tài khoản mới hay đổi chủ sở hữu; mỗi nhân sự của dịch vụ một tài khoản riêng, đổi người thì báo trong thời hạn thoả thuận; dữ liệu kế toán thuộc về doanh nghiệp, dịch vụ không được giữ lại bản sao sau khi kết thúc hợp đồng trừ phần pháp luật bắt buộc lưu; nghĩa vụ bảo mật thông tin, kể cả thông tin cá nhân của nhân viên và khách hàng có trong sổ sách, theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và văn bản hướng dẫn hiện hành; và quy trình bàn giao khi chấm dứt.
Không cần một bản phụ lục dài. Một trang ngắn, rõ, ký kèm hợp đồng là đủ để khi có chuyện, hai bên biết mình đã cam kết gì. Văn phòng dịch vụ làm việc nghiêm túc thường không phản đối, vì nó cũng bảo vệ họ trước nghi ngờ vô căn cứ.
Sổ sách kế toán chứa nhiều dữ liệu cá nhân hơn bạn nghĩ
Khi cấp quyền cho kế toán dịch vụ, nhiều chủ doanh nghiệp chỉ nghĩ tới số liệu tiền. Thực tế, phần mềm kế toán và phần mềm bán hàng chứa khá nhiều dữ liệu cá nhân: bảng lương có họ tên, số tài khoản, mức lương, các khoản giảm trừ gia cảnh của từng nhân viên; danh sách khách hàng có tên, số điện thoại, địa chỉ giao hàng; công nợ cá nhân của khách mua chịu. Người có quyền xem toàn bộ sổ là người thấy hết những thứ đó.
Điều này không có nghĩa là không được cho dịch vụ xem; họ cần dữ liệu để làm lương, quyết toán thuế thu nhập cá nhân và đối chiếu công nợ. Nhưng nó có nghĩa là doanh nghiệp đang chia sẻ dữ liệu cá nhân cho một bên thứ ba, và nên làm có ý thức: biết bên nào đang giữ dữ liệu gì, có thoả thuận bảo mật, và thu hồi khi kết thúc. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và các văn bản hướng dẫn hiện hành có yêu cầu cụ thể về việc này; mức độ áp dụng cho doanh nghiệp của bạn nên hỏi luật sư hoặc người có chuyên môn.
Ở mức quản trị, có vài việc dễ làm. Nếu phần mềm tách được phân hệ, chỉ cấp quyền phân hệ lương cho người của dịch vụ trực tiếp làm lương. Khi gửi tệp cho dịch vụ qua thư hay ổ đĩa, dùng thư mục chia sẻ riêng có giới hạn người xem, không gửi qua nhóm nhắn tin đông người. Và khi kết thúc hợp đồng, yêu cầu xác nhận bằng văn bản rằng bản sao đã được xoá, trừ phần pháp luật bắt buộc họ lưu.
Khi đổi đơn vị kế toán dịch vụ
Đổi đơn vị kế toán là lúc quyền truy cập dễ bị bỏ quên nhất, vì bên cũ đang chuẩn bị rời đi, bên mới đang làm quen. Trình tự gợi ý:
- Trước khi báo chấm dứt, kiểm lại tài khoản chủ sở hữu của mọi phần mềm liên quan đang đứng tên doanh nghiệp. Nếu chưa, chuyển xong việc này trước.
- Lập danh sách mọi tài khoản của bên cũ trên mọi hệ thống: phần mềm kế toán, bán hàng, hoá đơn điện tử, ngân hàng điện tử, cổng dịch vụ công nếu có uỷ quyền, ổ đĩa chung.
- Thống nhất ngày chốt sổ và danh mục bàn giao: sổ sách đến kỳ nào, chứng từ gốc, tệp xuất dữ liệu, các tờ khai đã nộp.
- Cấp tài khoản cho bên mới trước ngày chốt vài ngày, quyền xem trước, để họ đọc và chuẩn bị.
- Đúng ngày chốt, khoá toàn bộ tài khoản bên cũ trên mọi hệ thống trong danh sách. Thu hồi uỷ quyền nộp thuế, chữ ký số nếu bên cũ đang giữ, theo thủ tục hiện hành.
- Mở đủ quyền cho bên mới. Sau một tháng, đọc nhật ký để chắc không còn đăng nhập nào từ tài khoản cũ.
Nếu quan hệ với bên cũ không êm, đừng đợi họ hợp tác mới khoá tài khoản. Bạn là chủ sở hữu, bạn khoá được ngay. Phần tranh chấp về phí hay hồ sơ, nếu có, xử lý riêng theo hợp đồng và nên hỏi luật sư.
Dấu hiệu quyền của dịch vụ kế toán đang rộng hơn cần
Mỗi quý, khi rà quyền chung, xem riêng tài khoản của dịch vụ kế toán với những câu hỏi:
- Họ có quyền thêm hoặc xoá người dùng không? Nếu có, thu lại.
- Có tài khoản nào của dịch vụ không còn đăng nhập trong ba tháng qua? Có thể người đó đã nghỉ mà không ai báo.
- Họ có đăng nhập vào phần mềm bán hàng với quyền bán hàng, sửa giá? Kế toán hiếm khi cần những quyền này.
- Kỳ kế toán đã khoá có bị mở lại không, ai mở, vì sao? Mở lại kỳ đã khoá nên cần chủ đồng ý.
- Dữ liệu có được xuất ra tệp thường xuyên hơn nhịp làm báo cáo không?
Nếu muốn nhờ chatbot soạn danh mục bàn giao khi đổi đơn vị kế toán, bạn có thể hỏi: "Liệt kê các hạng mục cần bàn giao khi một doanh nghiệp thương mại nhỏ đổi đơn vị kế toán dịch vụ, chia theo sổ sách, chứng từ, tài khoản phần mềm, uỷ quyền." Không dán tên công ty, mã số thuế hay tên văn phòng dịch vụ vào câu hỏi, và đối chiếu danh mục với người có chuyên môn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đưa tài khoản chủ của phần mềm kế toán cho dịch vụ dùng cho tiện không?
Không nên. Tài khoản chủ là quyền cao nhất, kể cả quyền thêm, xoá người dùng và đổi chủ sở hữu. Dịch vụ nên có tài khoản riêng đúng phạm vi công việc, còn tài khoản chủ do chủ doanh nghiệp giữ bằng hộp thư của doanh nghiệp.
Dịch vụ kế toán đã tự đăng ký phần mềm bằng thư của họ thì làm sao?
Đề nghị bằng văn bản chuyển tài khoản chủ sở hữu về hộp thư của doanh nghiệp, làm theo hướng dẫn chính thức của nhà cung cấp phần mềm, khi quan hệ còn tốt. Đợi tới lúc chấm dứt hợp đồng thì việc chuyển thường khó và lâu hơn nhiều.
Văn phòng dịch vụ muốn dùng chung một tài khoản cho nhiều nhân viên được không?
Nên từ chối. Tài khoản chung làm nhật ký không biết ai sửa chứng từ nào, và khi một nhân viên của họ nghỉ, bạn không biết người đó còn đăng nhập được không. Đề nghị mỗi người trực tiếp làm sổ cho bạn một tài khoản riêng.
Kế toán dịch vụ có cần quyền vào ngân hàng điện tử không?
Thường chỉ cần xem sao kê, hoặc lập lệnh chờ người của doanh nghiệp duyệt. Quyền duyệt lệnh chuyển tiền nên luôn nằm trong tay người của doanh nghiệp. Chi tiết phân quyền ngân hàng điện tử có ở danh mục ngân hàng của trang.
Khi đổi đơn vị kế toán, nên khoá tài khoản bên cũ lúc nào?
Đúng ngày chốt sổ đã thống nhất, trên mọi hệ thống trong danh sách. Bên mới nên được cấp quyền xem trước vài ngày để chuẩn bị. Nếu quan hệ không êm, chủ doanh nghiệp khoá ngay, phần tranh chấp xử lý riêng theo hợp đồng.
Hợp đồng dịch vụ kế toán nên ghi gì về dữ liệu và quyền truy cập?
Ở mức nguyên tắc: dùng tài khoản do doanh nghiệp cấp, mỗi người một tài khoản, báo khi đổi người, dữ liệu thuộc về doanh nghiệp, nghĩa vụ bảo mật theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và quy trình bàn giao. Câu chữ cụ thể nên nhờ luật sư soát.