Giá bán là thứ dễ sửa nhất trong phần mềm bán hàng, và cũng là thứ ít ai để ý khi phân quyền. Một ô giá bấm vào là gõ được, một nút giảm phần trăm nằm ngay trên màn hình thu ngân. Với khách quen, với đơn lớn, với hàng sắp hết hạn, giảm giá tay là cần thiết. Nhưng cũng chính nút đó, nếu ai cũng bấm được tới bất kỳ mức nào, sẽ làm biên lợi nhuận mòn dần mà không có một dòng chênh lệch nào trong sổ.
Bài này tách ba loại thao tác hay bị gọi chung là sửa giá, rồi đề xuất cách đặt ngưỡng theo vai trò cho cửa hàng nhỏ. Mỗi phần mềm có tên gọi và vị trí cài đặt khác nhau, nên bạn đối chiếu với trợ giúp chính thức của nhà cung cấp; điều cần giữ là nguyên tắc, không phải đường bấm.
Ba loại "sửa giá" khác hẳn nhau
Trước khi cài quyền, cần gọi đúng tên thao tác. Ba loại dưới đây có rủi ro và người chịu trách nhiệm khác nhau.
| Thao tác | Ảnh hưởng | Ai nên làm |
|---|---|---|
| Sửa giá bán gốc của mặt hàng trong danh mục | Mọi đơn từ lúc sửa trở đi, ở mọi quầy và chi nhánh dùng chung bảng giá | Chủ hoặc một người được giao quản lý giá |
| Sửa đơn giá của một dòng hàng trên đơn đang bán | Chỉ đơn đó | Quản lý ca, có ngưỡng; thu ngân cần duyệt |
| Giảm giá tay theo phần trăm hoặc số tiền trên đơn hay trên dòng | Chỉ đơn đó | Thu ngân trong ngưỡng nhỏ hoặc cần duyệt; quản lý ca trong ngưỡng lớn hơn |
| Áp chương trình khuyến mãi đã cài sẵn | Theo luật chương trình | Mọi vai trò bán hàng; người tạo chương trình là chủ |
Sửa giá gốc nguy hiểm nhất vì nó nhân lên theo số đơn. Một mặt hàng bị gõ nhầm từ giá có ba số không thành hai số không có thể bán lỗ cả buổi trước khi ai đó nhận ra. Còn sửa đơn giá trên đơn và giảm giá tay thì nguy hiểm ở chỗ khó thấy, vì từng đơn lẻ trông hoàn toàn bình thường.
Vì sao nên ưu tiên khuyến mãi cài sẵn thay cho giảm giá tay
Mỗi lần thu ngân giảm giá tay là một quyết định kinh doanh nhỏ được giao cho người đứng quầy, trong lúc khách đang chờ. Nếu một kiểu giảm lặp đi lặp lại, như giảm cho khách mua sỉ, giảm hàng cận hạn, giảm cho thẻ thành viên, thì nên biến nó thành chương trình khuyến mãi cài sẵn trong phần mềm với điều kiện rõ ràng. Khi đó thu ngân chỉ áp, không quyết.
Lợi ích thứ nhất là thống nhất: khách nào đủ điều kiện cũng được giảm như nhau, không phụ thuộc người đứng quầy dễ tính hay khó tính. Lợi ích thứ hai là báo cáo: phần mềm thường tách được doanh thu theo chương trình, nên cuối tháng bạn biết chương trình nào kéo được khách, chương trình nào chỉ làm mỏng lãi. Lợi ích thứ ba là quyền giảm tay có thể siết lại mà không làm khó nhân viên.
Giảm giá tay khi đó chỉ còn cho các trường hợp thật sự riêng lẻ: hàng trầy xước, khách phàn nàn cần xoa dịu, làm tròn số tiền. Những trường hợp này ít, và vì ít nên chủ có thể đọc từng dòng trong báo cáo.
Đặt ngưỡng giảm giá tay theo vai trò
Ngưỡng là mức giảm tối đa một vai trò được tự làm mà không cần duyệt. Bảng dưới là ví dụ giả định cho một cửa hàng bán lẻ; con số của bạn phụ thuộc biên lợi nhuận của ngành.
| Vai trò | Giảm tay tự làm | Vượt ngưỡng thì | Sửa giá gốc |
|---|---|---|---|
| Thu ngân | Không, hoặc làm tròn vài nghìn đồng | Quản lý ca duyệt tại máy | Không |
| Quản lý ca | Tới mức thấp, ví dụ giả định năm phần trăm | Gọi chủ | Không |
| Người quản lý giá | Tới mức trung bình cho đơn sỉ | Chủ duyệt | Có, có nhật ký |
| Chủ cửa hàng | Không giới hạn | Không áp dụng | Có |
Cách nghĩ về ngưỡng: lấy biên lợi nhuận gộp trung bình của cửa hàng, rồi hỏi mình chấp nhận để người đứng quầy tự cắt đi bao nhiêu phần trong đó. Nếu biên mỏng như tạp hoá, ngưỡng phải rất thấp. Nếu biên dày như thời trang, ngưỡng có thể cao hơn nhưng nên có trần theo số tiền chứ không chỉ theo phần trăm, vì giảm năm phần trăm trên một đơn lớn vẫn là một khoản đáng kể.
Kiểm trong phần mềm xem ngưỡng đặt được theo vai trò hay chỉ bật tắt. Nếu chỉ bật tắt, thì để tắt với thu ngân và quản lý ca, chỉ chủ có quyền; còn khi cần giảm, quản lý ca gọi chủ hoặc dùng khuyến mãi cài sẵn.
Khoá chặn bán dưới giá vốn
Bật cảnh báo hoặc chặn khi giá bán thấp hơn giá vốn. Nhiều phần mềm bán hàng có tuỳ chọn này. Nếu có, bật chế độ chặn với mọi vai trò trừ chủ. Khi thu ngân hay quản lý ca giảm tới mức bán lỗ, đơn sẽ dừng lại chờ người có quyền.
Giá vốn phải đúng thì khoá mới có ý nghĩa. Khoá dựa vào giá vốn trong phần mềm, mà giá vốn lại đến từ phiếu nhập hàng. Nếu phiếu nhập ghi sai hoặc không ghi giá, khoá sẽ chặn nhầm hoặc không chặn. Việc nhập giá vốn cẩn thận là điều kiện của mọi kiểm soát về giá.
Thu ngân không cần thấy giá vốn để khoá chạy. Một số chủ cửa hàng ngại bật khoá vì sợ thu ngân thấy giá vốn. Phần lớn phần mềm chặn mà không hiển thị con số giá vốn; bạn thử bằng tài khoản thu ngân để chắc chắn.
Hàng thanh lý có quy trình riêng. Khi cần bán dưới giá vốn để xả hàng tồn, chủ tạo chương trình thanh lý cho đúng các mặt hàng đó, có thời hạn, thay vì cho nhân viên quyền bán lỗ chung chung.
Quản lý thay đổi giá gốc
Giá gốc thay đổi khi nhà cung cấp tăng giá, khi đổi chiến lược, khi vào mùa. Một quy trình gọn để giá gốc không bị sửa tuỳ tiện:
- Chỉ một hoặc hai tài khoản có quyền sửa giá gốc: chủ và người được giao quản lý giá. Người quản lý giá không đồng thời là thu ngân đứng quầy hằng ngày, để tách người đặt giá khỏi người thu tiền.
- Thay đổi giá hàng loạt nên làm qua tệp nhập, có lưu bản tệp cũ và tệp mới. Trước khi nhập, so hai tệp để thấy dòng nào đổi.
- Sau khi đổi giá, in hoặc xuất danh sách hàng vừa đổi, người thứ hai đọc lại vài dòng ngẫu nhiên so với bảng giá nhà cung cấp.
- Kiểm nhật ký thay đổi giá của phần mềm mỗi tháng: có ai ngoài hai người kia sửa giá gốc không, có giá nào bị sửa rồi sửa lại trong cùng ngày không.
- Nếu cửa hàng có nhiều chi nhánh dùng bảng giá riêng, ghi rõ ai giữ bảng giá của chi nhánh nào.
Nếu muốn nhờ chatbot so hai tệp giá, bạn có thể dán hai cột mã hàng và giá, bỏ tên nhà cung cấp và giá vốn, rồi hỏi: "So hai danh sách giá bán trước và sau, liệt kê mã hàng có giá thay đổi, mức thay đổi theo phần trăm, và những dòng tăng hoặc giảm quá ba mươi phần trăm." Đọc lại kết quả với tệp gốc, vì chatbot có thể bỏ sót dòng khi danh sách dài.
Bảng giá sỉ, giá thành viên: quyền chọn bảng giá cũng là quyền sửa giá
Nhiều cửa hàng có hơn một bảng giá: giá lẻ, giá sỉ cho đại lý, giá thành viên, giá cho khách công trình. Phần mềm thường cho thu ngân chọn bảng giá khi tạo đơn, hoặc tự áp bảng giá theo nhóm khách đã gán. Ít ai coi đây là quyền sửa giá, nhưng về tiền thì nó giống hệt: chọn bảng giá sỉ cho một khách lẻ là giảm giá mà không để lại dòng giảm giá nào trong báo cáo.
Cách giữ chặt: bảng giá gắn với nhóm khách chứ không để thu ngân chọn tay. Khách được xếp vào nhóm sỉ hay nhóm thành viên bởi một người có trách nhiệm, thường là chủ hoặc người quản lý bán hàng, kèm điều kiện rõ ràng như có hợp đồng đại lý hay đủ mức mua tích luỹ. Quyền sửa nhóm của khách vì vậy cũng là một quyền nhạy cảm, nên nằm ở vai trò cao.
Nếu phần mềm buộc phải cho thu ngân chọn bảng giá, hãy xem báo cáo doanh thu theo bảng giá mỗi tuần, so số đơn giá sỉ với danh sách đại lý thật. Một khách lẻ quen mặt được bán giá sỉ đều đặn là chuyện cần hỏi lại, dù có thể là thoả thuận miệng chủ đã quên. Dù là lý do nào, thoả thuận đó nên được đưa vào phần mềm cho rõ ràng thay vì để nhân viên nhớ hộ.
Với cửa hàng có nhiều chi nhánh, mỗi chi nhánh đôi khi có bảng giá riêng vì chi phí mặt bằng khác nhau. Khi đó ghi rõ ai giữ bảng giá của chi nhánh nào, và quản lý chi nhánh có được sửa bảng giá chi nhánh mình hay chỉ đề nghị. Ở cửa hàng nhỏ, để chủ giữ hết vẫn là cách an toàn nhất.
Đọc báo cáo giảm giá: tìm cái lệch, không tìm người có lỗi
Khi quyền đã chia, việc còn lại là đọc. Bạn tìm trong phần mềm báo cáo giảm giá hoặc chiết khấu theo nhân viên, theo ngày, theo mặt hàng. Mỗi tuần nhìn một lần là đủ cho cửa hàng nhỏ, cùng lúc với báo cáo huỷ đơn.
Những điểm đáng hỏi lại: một người có tổng giảm giá tay cao hơn hẳn đồng nghiệp cùng ca; giảm giá dồn vào một vài khách quen cố định; giảm giá nhiều ở đơn tiền mặt, ít ở đơn chuyển khoản; một mặt hàng được giảm tay rất thường xuyên, có thể vì giá niêm yết đã quá cao so với thị trường xung quanh, và đó là việc của chủ chứ không phải lỗi nhân viên.
Mục đích của việc đọc là sửa quy trình. Nếu một kiểu giảm tay lặp lại vì lý do chính đáng, biến nó thành khuyến mãi cài sẵn. Nếu ngưỡng quá chặt làm quản lý ca phải gọi chủ cả chục lần một ngày, nới ngưỡng. Nếu phát hiện dấu hiệu lạm dụng, xử lý như mọi sự việc nhạy cảm khác: siết quyền, hỏi chuyện, đối chiếu, rồi mới kết luận, và xử lý lao động theo nội quy, pháp luật hiện hành.
Câu hỏi thường gặp
Thu ngân có nên được giảm giá tay không?
Tốt nhất là không, trừ làm tròn số tiền nhỏ. Các kiểu giảm lặp lại nên cài thành khuyến mãi sẵn để thu ngân chỉ áp. Trường hợp riêng lẻ thì quản lý ca duyệt ngay tại máy, có nhật ký ghi người duyệt.
Ngưỡng giảm giá cho quản lý ca nên đặt bao nhiêu?
Không có con số chung. Bạn xuất phát từ biên lợi nhuận gộp của ngành, chọn một phần nhỏ trong đó, và nên có trần theo số tiền chứ không chỉ phần trăm. Sau hai tuần, xem số lần phải gọi chủ để điều chỉnh.
Sửa đơn giá trên đơn khác gì giảm giá tay?
Về tiền thì giống, vì đều làm đơn rẻ hơn. Khác ở chỗ sửa đơn giá thường không để lại dòng giảm giá trong báo cáo, nên khó thấy hơn. Nếu phần mềm cho tách quyền, nên siết sửa đơn giá chặt hơn giảm giá tay.
Có nên bật chặn bán dưới giá vốn không?
Nên, với mọi vai trò trừ chủ, nếu phần mềm có tuỳ chọn này. Điều kiện là giá vốn phải được nhập đúng từ phiếu nhập hàng. Hàng thanh lý dưới giá vốn nên đi qua chương trình riêng có thời hạn do chủ tạo.
Ai nên giữ quyền sửa giá bán gốc?
Chủ và tối đa một người được giao quản lý giá. Người này không nên là thu ngân đứng quầy hằng ngày, để tách người đặt giá với người thu tiền. Mỗi đợt đổi giá nên lưu tệp cũ, tệp mới và có người thứ hai đọc lại.
Báo cáo giảm giá nên đọc theo cách nào để không nghi oan nhân viên?
Đọc theo mẫu lặp lại nhiều tuần chứ không theo một ngày lẻ, so với đồng nghiệp cùng ca, và luôn hỏi trước khi kết luận. Nhiều khi giảm giá nhiều là dấu hiệu giá niêm yết chưa hợp lý, cần chủ điều chỉnh.