Khi một nhân viên chuyển vị trí, việc đầu tiên là gỡ bộ quyền của vị trí cũ, rồi mới gắn bộ quyền của vị trí mới; phần nào thật sự cần giữ trong thời gian bàn giao thì giữ có hạn và ghi rõ ngày thu. Làm ngược lại, tức là chỉ cộng thêm quyền mới, sau vài lần đổi việc một người sẽ có quyền của ba, bốn vị trí cộng lại.
Hiện tượng đó có tên gọi riêng trong quản trị là dồn quyền. Nó không gây chuyện ngay, nên ít ai để ý, cho tới khi một người vừa lập được đơn hàng vừa sửa được giá vừa xem được giá vốn, hoặc một quản lý mới vẫn còn đăng nhập được vào hộp thư chung của bộ phận bán hàng mà mình đã rời từ năm ngoái. Bài này dành cho chủ doanh nghiệp nhỏ, nơi việc đổi vị trí diễn ra thường xuyên vì người ít, việc nhiều.
Dồn quyền hình thành thế nào ở công ty nhỏ
Ở công ty hai mươi người, một nhân viên có thể bắt đầu ở quầy bán, sau một năm chuyển sang nhập hàng, năm sau lên phụ trách cửa hàng. Mỗi lần chuyển, người đó được cấp thêm quyền mới để làm việc mới. Quyền cũ ít khi bị gỡ, vì ba lý do. Không ai được giao việc gỡ. Người chuyển đi vẫn hay được nhờ giúp phần việc cũ trong vài tuần đầu. Và gỡ quyền thì có cảm giác như đang nghi ngờ người được thăng chức.
Kết quả là một người làm việc tốt, đáng tin, lại đang nắm tổ hợp quyền mà chủ doanh nghiệp không bao giờ chủ động giao cho bất kỳ ai. Chuyện không phải ở lòng tin. Tổ hợp quyền rộng khiến một lần nhầm lẫn hay một lần tài khoản bị đánh cắp gây hậu quả lớn gấp nhiều lần. Kẻ xấu chiếm được tài khoản của một người có quyền dồn từ bốn vị trí thì cũng có ngay bốn cánh cửa.
Dồn quyền còn phá nguyên tắc tách nhiệm. Nếu trước đây công ty cố ý để người nhập hàng và người duyệt thanh toán là hai người khác nhau, thì một lần chuyển vị trí không gỡ quyền có thể khiến cả hai vai rơi vào cùng một tài khoản mà không ai quyết định chuyện đó.
Trình tự đổi quyền khi chuyển vị trí
Trình tự sau áp dụng cho cả chuyển ngang sang phòng khác lẫn thăng chức. Điều kiện là công ty đã có danh sách quyền chuẩn cho từng vị trí.
- Chốt ngày chuyển chính thức. Quản lý cũ và quản lý mới thống nhất một ngày. Từ ngày đó, người chuyển làm việc của vị trí mới.
- Liệt kê quyền hiện có. Lấy từ sổ tài khoản, đối chiếu với trang quản trị của từng hệ thống chính. Đây là bước hay phát hiện ra những quyền không ai nhớ đã cấp.
- So với danh sách của vị trí mới. Chia quyền hiện có thành ba nhóm: vị trí mới cũng cần, chỉ cần tạm trong thời gian bàn giao, không cần nữa.
- Gỡ nhóm không cần nữa ngay ngày chuyển. Rời nhóm phòng ban cũ trên ổ đĩa và hộp thư chung, đổi vai trò trên phần mềm, rời nhóm trò chuyện công việc của bộ phận cũ.
- Đặt hạn cho nhóm tạm. Ghi rõ ngày thu, thường từ một đến bốn tuần. Đặt lời nhắc vào lịch của người giữ quản trị.
- Gắn bộ quyền vị trí mới. Theo danh sách chuẩn, quyền ngoài danh sách thì đi qua người duyệt.
- Cập nhật sổ. Ghi ngày, vị trí cũ, vị trí mới, các quyền gỡ, các quyền tạm và ngày hết hạn.
Ở hầu hết bộ văn phòng trực tuyến, nếu bạn đã phân quyền theo nhóm thay vì chia sẻ cho từng người, bước gỡ chỉ là chuyển người đó từ nhóm này sang nhóm khác. Đó là lý do nên phân quyền theo nhóm ngay từ đầu, chi tiết ở danh mục nguyên tắc phân quyền.
Quyền nào giữ tạm, quyền nào gỡ ngay
Không phải mọi quyền cũ đều phải gỡ trong ngày. Bảng dưới gợi ý cách phân loại; tình huống của công ty bạn có thể khác.
| Loại quyền cũ | Xử lý gợi ý | Lý do |
|---|---|---|
| Hộp thư chung của bộ phận cũ | Gỡ ngay, cài chuyển tiếp thư cần thiết cho người thay | Thư của khách gửi vào phải có người mới trả lời, người cũ đọc tiếp dễ trả lời chồng |
| Thư mục làm việc của phòng cũ | Giữ quyền xem từ một đến hai tuần, gỡ quyền sửa ngay | Người chuyển có thể cần tra lại để trả lời câu hỏi bàn giao |
| Vai trò trên phần mềm bán hàng, kho | Đổi sang vai trò mới trong ngày | Vai trò cũ thường có thao tác tiền, giá mà vị trí mới không dùng |
| Quyền trên ngân hàng điện tử, chữ ký số | Gỡ hoặc chuyển ngay, có biên bản | Không bao giờ để quyền tài chính trôi theo người đã đổi việc |
| Vai trò trên fanpage, tài khoản quảng cáo | Hạ vai trò xuống mức cần cho việc mới, hoặc gỡ | Vai trò quản trị cho phép xoá người khác, kể cả chủ |
| Quan hệ với nhà cung cấp, khách hàng lớn | Giới thiệu người thay, rời nhóm trò chuyện sau thời gian bàn giao | Đối tác cần biết ai là đầu mối mới |
Nguyên tắc chung: quyền đọc có thể giữ tạm, quyền sửa và quyền liên quan tiền thì gỡ ngay. Quyền tạm luôn có ngày hết hạn ghi trong sổ.
Thăng chức lên quản lý: trường hợp đặc biệt
Quản lý không cần mọi quyền của nhân viên dưới quyền. Có một hiểu nhầm phổ biến: đã quản lý thì phải làm được mọi việc nhân viên làm. Thực tế, quản lý cần xem báo cáo, duyệt một số thao tác, nhưng không nhất thiết tự lập đơn, tự nhập kho. Giữ quyền thao tác cũ khiến quản lý vừa là người làm vừa là người duyệt chính việc của mình.
Tách tài khoản quản trị khỏi tài khoản hằng ngày. Nếu vị trí mới có quyền quản trị một hệ thống, ví dụ quản trị phần mềm bán hàng của chi nhánh, nên dùng một tài khoản quản trị riêng chỉ để đổi cài đặt, còn việc hằng ngày vẫn đăng nhập bằng tài khoản thường. Danh mục quyền chủ và tài khoản quản trị có bài riêng về chuyện này.
Người thay vị trí cũ cần được cấp trước khi người cũ bị gỡ. Thăng chức thường có khoảng trống: người cũ đã lên, người mới chưa tuyển xong. Trong khoảng đó, nên giữ quyền vị trí cũ ở mức tạm có hạn, không giữ vô thời hạn với lý do chờ người.
Những chỗ hay sót khi đổi quyền
Hệ thống lớn như hộp thư, phần mềm bán hàng thường được nhớ tới. Các chỗ sau đây mới là nơi quyền cũ hay nằm lại lâu nhất sau một lần chuyển vị trí:
- Đường dẫn chia sẻ kiểu ai có đường dẫn cũng mở được, do người chuyển tạo ra khi còn ở vị trí cũ và gửi cho đối tác. Đường dẫn vẫn sống dù người tạo đã sang phòng khác.
- Tài khoản trên cổng của nhà cung cấp, sàn thương mại điện tử, đơn vị vận chuyển, đăng ký bằng thư điện tử cá nhân của người chuyển thay vì hộp thư chung của bộ phận.
- Lịch chung của bộ phận cũ: người chuyển vẫn nhận lời mời họp, vẫn thấy nội dung cuộc hẹn với khách.
- Danh sách nhận báo cáo tự động: báo cáo doanh thu hằng ngày, cảnh báo tồn kho, thông báo đơn hàng mới vẫn gửi về hộp thư người đã đổi việc.
- Quyền trên camera và đầu ghi của khu vực cũ, mã mở cửa kho, chìa khoá tủ hồ sơ.
- Thiết bị nhận mã xác thực: điện thoại của người chuyển vẫn là nơi nhận mã cho một tài khoản của bộ phận cũ.
Cách nhanh nhất để tìm những chỗ này là hỏi trực tiếp người được chuyển, kèm danh sách trên làm gợi ý. Người trong cuộc thường nhớ ra trong vài phút những thứ mà rà trang quản trị cả buổi chưa chắc thấy.
Ví dụ giả định: kế toán chuyển sang phụ trách mua hàng
Một công ty phân phối vật tư ở Đà Nẵng, ví dụ giả định, có chị kế toán làm bốn năm, nay chuyển sang phụ trách mua hàng vì công ty thuê dịch vụ kế toán bên ngoài. Trước khi chuyển, chị có quyền lập lệnh chuyển khoản trên ngân hàng điện tử, giữ chứng thư chữ ký số, có vai trò kế toán trưởng trên phần mềm kế toán.
Ở vị trí mới, chị sẽ đặt hàng với nhà cung cấp. Nếu chị vẫn giữ quyền lập lệnh chuyển khoản, một người sẽ vừa chọn nhà cung cấp vừa trả tiền cho nhà cung cấp đó — đúng tổ hợp mà bất kỳ quy trình kiểm soát nào cũng tách ra. Vì vậy ngay ngày chuyển, công ty gỡ quyền lập lệnh, chuyển chữ ký số cho người được giao theo thủ tục của ngân hàng và tổ chức cung cấp chữ ký số, hạ vai trò trên phần mềm kế toán xuống chỉ xem trong hai tuần để chị trả lời câu hỏi của bên kế toán mới.
Hai tuần sau, quyền xem cũng được gỡ. Mọi bước được ghi vào sổ. Chị không cảm thấy bị nghi ngờ, vì từ đầu công ty đã nói rõ đây là quy trình áp cho mọi lần chuyển vị trí.
Nói chuyện với người được chuyển thế nào
Gỡ quyền dễ bị hiểu thành mất lòng tin, nhất là khi người được chuyển đã gắn bó lâu. Cách tránh là biến nó thành quy trình chung, công bố trước, áp cho tất cả kể cả chủ doanh nghiệp khi đổi vai. Khi trao đổi, hãy nói theo hướng bảo vệ: quyền cũ còn treo trên tài khoản thì nếu có sai lệch ở bộ phận cũ, người được chuyển cũng bị đặt câu hỏi dù không làm gì.
Hỏi người được chuyển xem họ còn đang giữ gì mà sổ không ghi. Người trong cuộc thường biết rõ hơn ai hết: một tài khoản trên trang của nhà cung cấp, một thư mục chia sẻ bằng đường dẫn, một mật khẩu từng được nhắn qua. Một câu hỏi thẳng thường tìm ra nhiều hơn một buổi rà trang quản trị.
Nếu vị trí mới đi kèm thay đổi về trách nhiệm bảo mật thông tin, cam kết hay phụ lục hợp đồng, phần đó nên làm cùng nhân sự và hỏi luật sư khi cần, vì còn liên quan Bộ luật Lao động, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và văn bản hiện hành.
Câu hỏi thường gặp
Nhân viên kiêm nhiệm hai vị trí thì có phải gỡ quyền không?
Không gỡ, nhưng cần ghi rõ trong sổ rằng người đó giữ hai bộ quyền và vì sao. Kiểm xem tổ hợp hai bộ quyền có phá nguyên tắc tách nhiệm nào không, ví dụ vừa lập vừa duyệt cùng một loại chứng từ. Nếu có, cần thêm một người duyệt khác cho phần đó.
Chuyển chi nhánh nhưng vẫn cùng vị trí thì sao?
Quyền theo vị trí giữ nguyên, nhưng quyền theo chi nhánh phải đổi: dữ liệu bán hàng, kho, camera, nhóm trò chuyện của chi nhánh cũ cần gỡ. Nhiều phần mềm bán hàng phân quyền theo chi nhánh, hãy chắc người đó chỉ thấy chi nhánh mới.
Quyền tạm trong thời gian bàn giao nên kéo dài bao lâu?
Thường từ một đến bốn tuần, tuỳ độ phức tạp của việc cũ. Quan trọng hơn con số là có ngày hết hạn được ghi và có người được giao thu lại. Quyền tạm không ngày hết hạn là cách phổ biến nhất để dồn quyền quay trở lại.
Có nên tạo tài khoản mới hoàn toàn khi chuyển vị trí không?
Thường không cần, vì tài khoản gắn với người, còn vai trò mới đổi được. Tạo tài khoản mới làm mất lịch sử thao tác và gây rối ở các hệ thống liên kết. Ngoại lệ là tài khoản quản trị riêng khi vị trí mới có quyền quản trị.
Làm sao biết một nhân viên đã bị dồn quyền?
So quyền hiện có của họ với danh sách quyền chuẩn của vị trí hiện tại. Mọi dòng không có trong danh sách là ứng viên dồn quyền. Việc so này nên làm định kỳ, phần rà soát hằng quý có bài riêng ở danh mục rà soát và xử lý sự cố.
Chủ doanh nghiệp tự chuyển bớt việc cho người khác thì có cần gỡ quyền của chính mình không?
Quyền chủ sở hữu thì giữ, nhưng quyền thao tác hằng ngày như lập đơn, sửa giá nên chuyển hẳn cho người phụ trách. Chủ vẫn giữ quyền xem và quyền quản trị ở tài khoản riêng. Làm vậy giúp nhật ký thao tác rõ ràng, ai làm gì không bị lẫn với chủ.