Khi nhân viên nghỉ dài ngày như nghỉ thai sản, nghỉ ốm điều trị hay nghỉ không lương vài tháng, tài khoản của họ không nên bị xoá, cũng không nên để mở nguyên như lúc đang làm, càng không nên đưa mật khẩu cho người làm thay. Cách hợp lý là tạm ngưng những quyền tác động lớn, giao phần việc dở dang sang người thay bằng quyền riêng của người thay, giữ hộp thư nhận thư kèm trả lời tự động, rồi mở lại theo danh sách khi người đó trở về.
Nghỉ dài ngày khác nghỉ việc ở chỗ người đó sẽ quay lại và có quyền quay lại với chỗ làm cũ. Nó khác nghỉ phép vài ngày ở chỗ công việc không thể chờ. Bài này giúp chủ doanh nghiệp nhỏ chuẩn bị trước khi người nghỉ rời đi, xử lý trong thời gian vắng, và đón họ trở lại mà không phải đi xin lại từng quyền.
Vì sao không nên để nguyên tài khoản đang mở
Để nguyên tưởng là tôn trọng người nghỉ, nhưng có ba vấn đề. Thứ nhất, tài khoản không ai dùng mà vẫn đầy quyền là mục tiêu dễ cho kẻ xấu: nếu bị đăng nhập lạ, sẽ không ai để ý, vì chủ tài khoản đang không xem thư. Thứ hai, người nghỉ thai sản hay nghỉ ốm thường có lúc mở điện thoại, thấy thư công việc, trả lời theo thói quen trong lúc mệt, rồi người làm thay không biết việc đó đã được trả lời. Thứ ba, có những thông báo quan trọng như cảnh báo bảo mật, xác nhận giao dịch, thư từ cơ quan thuế gửi đến hộp thư của người nghỉ và nằm im trong nhiều tuần.
Ngược lại, xoá tài khoản là sai, vì mất lịch sử thư, tệp, quyền sở hữu tài liệu, và người quay về phải bắt đầu từ đầu. Đưa mật khẩu cho người thay cũng sai: hai người dùng một danh tính, nhật ký không còn phân biệt được ai làm gì, và người thay đọc được cả thư riêng tư của người nghỉ, kể cả trao đổi về sức khoẻ với phòng nhân sự.
Con đường ở giữa đòi hỏi một chút chuẩn bị nhưng chỉ mất một buổi: tài khoản vẫn còn đó với toàn bộ thư và tệp, nhưng những quyền có thể gây thiệt hại lớn thì tạm ngưng; người làm thay dùng danh tính của chính mình; và có một người được giao nhiệm vụ mở lại mọi thứ vào ngày người nghỉ trở về. Ở công ty nhỏ, người đó thường là chủ doanh nghiệp hoặc người phụ trách hành chính, miễn là tên họ được ghi vào sổ cùng ngày dự kiến.
Xử lý từng loại quyền khi nhân viên nghỉ dài ngày
Bảng dưới là gợi ý chung. Mức cụ thể tuỳ thời gian nghỉ và vai trò của người nghỉ.
| Loại quyền | Trong thời gian nghỉ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Hộp thư cá nhân theo tên miền | Giữ nhận thư, bật trả lời tự động nêu người liên hệ thay | Không chuyển toàn bộ thư sang người thay; chỉ chuyển nhóm thư công việc rõ ràng nếu cần, và người nghỉ được biết trước |
| Hộp thư chung của bộ phận | Gỡ người nghỉ khỏi danh sách nhận, thêm người thay | Tránh hai người cùng trả lời khách |
| Ngân hàng điện tử, chữ ký số, thẻ công ty | Tạm ngưng hoặc chuyển cho người được uỷ quyền theo thủ tục của tổ chức cung cấp | Quyền tài chính không để treo |
| Vai trò quản trị trên các hệ thống | Hạ xuống, hoặc chuyển cho quản trị viên thứ hai | Công ty phải luôn có ít nhất hai người quản trị đang làm việc |
| Phần mềm bán hàng, kế toán, kho | Tạm khoá tài khoản nếu phần mềm cho phép | Không xoá để giữ lịch sử thao tác |
| Thư mục và tệp đang làm | Chia sẻ cho người thay bằng quyền riêng của người thay | Không mượn tài khoản |
Với nghỉ ngắn vài tuần, bạn có thể chỉ cần trả lời tự động và chuyển quyền tài chính. Với nghỉ từ ba tháng trở lên, nên tạm khoá phần lớn hệ thống thao tác.
Chuẩn bị trong hai tuần trước khi người đó nghỉ
Nghỉ thai sản thường biết trước nhiều tháng, nên không có lý do gì để làm vội vào ngày cuối. Nghỉ ốm đột xuất thì xem phần sau.
- Người nghỉ cùng quản lý trực tiếp lập danh sách việc đang làm, ai sẽ làm thay từng việc.
- Người giữ quản trị lấy sổ tài khoản, đánh dấu những quyền cần tạm ngưng, cần chuyển, cần giữ.
- Cấp cho người thay những quyền cần thiết bằng tài khoản của chính người thay, có ngày hết hạn trùng ngày dự kiến người nghỉ trở về.
- Chuyển quyền chủ sở hữu những tệp quan trọng mà người thay phải sửa, hoặc ít nhất chia sẻ quyền sửa.
- Soạn nội dung trả lời tự động cùng người nghỉ: thời gian vắng ở mức chung, người liên hệ thay. Không ghi lý do nghỉ, vì đó là thông tin riêng.
- Thông báo cho khách hàng lớn, nhà cung cấp chính rằng đầu mối tạm thời đã đổi.
- Ghi tất cả vào sổ với ghi chú "nghỉ dài ngày", ngày dự kiến quay lại, ai phụ trách mở lại.
Danh sách việc bàn giao nghiệp vụ là phần của quản lý trực tiếp, ở đây chỉ bàn phần quyền. Nhưng hai danh sách nên đi cùng nhau, vì mỗi việc giao cho người thay thường kéo theo một quyền phải cấp.
Riêng tư của người nghỉ: những điều không làm
Không đọc thư cá nhân của người nghỉ. Hộp thư công ty là tài sản công ty, nhưng trong đó có thể có trao đổi về sức khoẻ, gia đình với phòng nhân sự. Nếu thật sự cần tìm một thư công việc cụ thể, hãy liên hệ người nghỉ trước. Việc truy cập hộp thư của nhân viên khi họ vắng nên có quy định thành văn từ trước, phù hợp Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và văn bản hiện hành; phần này nên hỏi luật sư.
Không ghi lý do nghỉ trong trả lời tự động. Một câu "đang vắng mặt đến tháng sau, vui lòng liên hệ người phụ trách thay" là đủ. Lý do sức khoẻ, thai sản là thông tin cá nhân, người ngoài không cần biết.
Không bắt người nghỉ giữ liên lạc công việc. Có thể thoả thuận một kênh để hỏi khi thật cần, ví dụ một tin nhắn mỗi tuần nếu có. Nhưng mục đích tạm ngưng quyền chính là để người nghỉ được nghỉ thật.
Người làm thay: cấp đủ việc, không cấp cả danh tính
Cấp theo việc được giao, không theo người được thay. Người làm thay thường chỉ nhận một phần việc, ví dụ chăm sóc ba khách hàng lớn chứ không phải toàn bộ vai trò. Vì vậy chỉ cấp những quyền phục vụ phần việc đó. Nếu nhiều người cùng chia nhau việc của người nghỉ, mỗi người nhận một phần quyền tương ứng.
Mọi quyền làm thay đều có ngày hết hạn. Ngày hết hạn đặt bằng ngày dự kiến người nghỉ trở về, cộng thêm một hai tuần để bàn giao ngược. Nếu thời gian nghỉ kéo dài, gia hạn có ghi chú, không để trống.
Không tạo tài khoản dùng chung để tiện chuyển giao. Có nơi tạo một tài khoản kiểu "phụ trách khách hàng" để ai thay cũng dùng được. Cách này tiện trước mắt nhưng xoá luôn khả năng biết ai đã làm gì, và tài khoản đó thường không bao giờ bị đổi mật khẩu.
Báo cho người làm thay biết quyền tạm sẽ được thu. Nói rõ ngay khi cấp để người làm thay không lưu tài liệu quan trọng vào chỗ chỉ mình mở được, và không bất ngờ khi mất quyền.
Khi nghỉ đột xuất vì ốm đau, tai nạn
Không phải lần nghỉ dài nào cũng biết trước. Một nhân viên nhập viện bất ngờ, gia đình báo sẽ nghỉ ít nhất hai tháng. Lúc này không thể ngồi lập danh sách cùng người nghỉ. Cách làm là ưu tiên theo mức tác động: trước hết là quyền tài chính và quyền quản trị, rồi đến hộp thư chung và việc đang chạy với khách, cuối cùng mới đến tệp và thư mục.
Với quyền tài chính, nếu người nghỉ đang giữ thiết bị nhận mã xác thực của ngân hàng hay chữ ký số, hãy làm việc với ngân hàng và tổ chức cung cấp chữ ký số theo thủ tục chính thức của họ để tạm ngưng hoặc cấp cho người được uỷ quyền. Không tìm cách đăng nhập thay, không đoán mật khẩu.
Hãy liên lạc tế nhị với người nghỉ hoặc gia đình khi tình hình cho phép, chỉ hỏi những gì thật sự cần để công việc chạy tiếp. Bài học rút ra cho lần sau là: công ty cần ít nhất hai người cho mỗi quyền quan trọng, để không ai vắng mặt mà cả việc đứng lại. Danh mục quyền chủ và tài khoản quản trị bàn kỹ chuyện này.
Ngày quay lại: mở lại theo danh sách
Ngày người nghỉ quay lại nên được đón bằng một tài khoản đã sẵn sàng, không phải một buổi đi xin quyền. Những việc cần làm:
- Mở khoá các tài khoản đã tạm ngưng, theo đúng ghi chú trong sổ.
- Thu quyền tạm của người làm thay, trừ phần nào hai bên thống nhất giữ lại vì đã đổi cách chia việc.
- Tắt trả lời tự động, đưa người trở lại danh sách nhận của hộp thư chung nếu vẫn phụ trách.
- Rà xem trong thời gian vắng có thay đổi hệ thống nào không: phần mềm mới, quy trình mới, vai trò mới. Người quay về cần được cấp theo danh sách hiện hành chứ không phải danh sách cũ.
- Nhắc người đó đổi mật khẩu nếu đã lâu không dùng, kiểm xác thực hai bước còn hoạt động, nhất là khi đã đổi điện thoại trong thời gian nghỉ.
- Cập nhật sổ: ngày mở lại, quyền nào khác với trước.
Nếu vị trí của người quay về đã thay đổi so với trước khi nghỉ, đó là chuyện của nhân sự và hợp đồng, cần làm đúng luật lao động hiện hành và nên hỏi luật sư khi có vướng mắc. Về phía quyền truy cập, bạn xử lý như một lần chuyển vị trí: gỡ bộ cũ, gắn bộ mới.
Câu hỏi thường gặp
Nghỉ phép năm một hai tuần có cần làm như vậy không?
Không cần đầy đủ. Thường chỉ cần trả lời tự động, chuyển hộp thư chung cho người khác trực, và đảm bảo quyền tài chính có người dự phòng. Tạm khoá cả loạt tài khoản cho một tuần nghỉ thì phiền nhiều hơn lợi.
Tạm khoá tài khoản có làm mất dữ liệu không?
Ở phần lớn hệ thống, tạm khoá chỉ chặn đăng nhập, dữ liệu vẫn nằm nguyên. Tuy vậy, một số hệ thống tính phí hoặc xử lý dữ liệu khác nhau giữa khoá và xoá. Hãy tra trợ giúp chính thức của nền tảng trước khi bấm, và tuyệt đối không chọn xoá.
Người làm thay có được đọc hộp thư của người nghỉ không?
Không nên mặc định. Cách đúng là chuyển những luồng thư công việc rõ ràng, ví dụ thư từ một khách hàng đang làm dở, sang người thay, với sự đồng ý của người nghỉ. Muốn truy cập rộng hơn thì cần quy định nội bộ minh bạch từ trước và nên hỏi luật sư.
Người nghỉ thai sản muốn tự xem thư công việc ở nhà thì có cấm không?
Không cần cấm, đó là quyền của họ. Nhưng nên thống nhất rằng mọi việc cần xử lý thì chuyển cho người thay, để tránh hai người cùng trả lời. Nếu tài khoản phần mềm thao tác đã tạm khoá, người nghỉ vẫn đọc được thư mà không vô tình làm thay đổi gì.
Nếu người nghỉ là người duy nhất giữ quyền quản trị thì sao?
Đó là dấu hiệu công ty đang phụ thuộc một người. Trước khi họ nghỉ, cùng họ thêm một quản trị viên thứ hai, thường là chủ doanh nghiệp. Nếu đã nghỉ đột xuất, đi kênh hỗ trợ chính thức của nền tảng để chứng minh quyền của công ty, không tìm cách vượt qua đăng nhập.
Có nên dùng chatbot để soạn thư trả lời tự động không?
Có thể, vì đây là văn bản ngắn và chung. Mô tả yêu cầu mà không đưa tên thật, lý do nghỉ hay ngày cụ thể, rồi tự điền vào bản cuối. Đọc lại để chắc không có câu nào tiết lộ chuyện riêng của người nghỉ.