Để công ty vẫn chạy khi chủ doanh nghiệp nằm viện hay đi xa dài ngày, cần chuẩn bị trước ba thứ: một người dự phòng đã có sẵn quyền quản trị ở các hệ thống quan trọng, một bộ hồ sơ "khi chủ vắng" ghi rõ việc gì ai làm, và giấy uỷ quyền bằng văn bản cho những việc pháp lý mà quyền trên hệ thống không thay được. Chuẩn bị khi chủ còn khoẻ mất vài buổi; bỏ qua thì khi có chuyện, cả công ty chờ.
Ở doanh nghiệp nhỏ, chủ thường giữ cùng lúc vai chủ sở hữu ở mọi hệ thống, thiết bị nhận mã duyệt lệnh ngân hàng, chữ ký số và mật khẩu của vài tài khoản không ai khác biết. Bài này đi qua những việc sẽ tắc khi chủ vắng, phân biệt vắng có báo trước và vắng đột ngột, rồi đưa ra bộ hồ sơ và trình tự giao quyền tạm, thu quyền về.
Những việc sẽ tắc khi chủ vắng
Thử hình dung chủ doanh nghiệp không liên lạc được trong ba tuần. Danh sách dưới đây là những việc thường dừng lại đầu tiên ở công ty nhỏ:
- Duyệt lệnh chuyển tiền trả nhà cung cấp, trả lương, vì thiết bị duyệt lệnh nằm trong túi chủ.
- Gia hạn hộp thư, tên miền, phần mềm khi thẻ thanh toán hết hạn hoặc bị từ chối.
- Tạo tài khoản cho nhân viên mới, khoá tài khoản người vừa nghỉ.
- Xác minh với nhà cung cấp khi hệ thống đòi xác nhận danh tính chủ tài khoản.
- Đổi giá, mở khuyến mại, thêm chi nhánh trên phần mềm bán hàng nếu chỉ vai chủ làm được.
- Ký số tờ khai, hoá đơn nếu chữ ký số chỉ chủ giữ và biết mã.
- Trả lời cảnh báo bảo mật từ nhà cung cấp, vì thư đi về hộp thư cá nhân của chủ.
Không phải việc nào cũng giải quyết bằng quyền trên hệ thống. Duyệt chi và ký số liên quan tới trách nhiệm pháp lý; chúng cần uỷ quyền bằng văn bản đúng quy định và thủ tục riêng với từng tổ chức cung cấp dịch vụ, không chỉ là đưa thiết bị cho người khác cầm.
Vắng có báo trước và vắng đột ngột
Hai kiểu vắng cần cách chuẩn bị khác nhau. Kế hoạch tốt phủ được cả hai.
| Tình huống | Ví dụ | Điều làm được | Điều cần có sẵn |
|---|---|---|---|
| Vắng có kế hoạch, liên lạc được | Đi công tác nước ngoài, nghỉ dài ngày | Giao quyền tạm theo danh sách, chủ vẫn duyệt việc lớn từ xa | Người dự phòng đã quen hệ thống |
| Vắng có kế hoạch, khó liên lạc | Phẫu thuật đã hẹn, thời gian hồi phục dài | Giao quyền tạm và giấy uỷ quyền có thời hạn trước ngày vắng | Hồ sơ khi chủ vắng, giấy uỷ quyền |
| Vắng đột ngột | Tai nạn, ốm nặng bất ngờ | Người dự phòng tự kích hoạt kế hoạch theo hồ sơ | Quyền đã cấp sẵn, phong bì niêm phong, danh sách người được mở |
| Vắng không xác định thời gian | Bệnh kéo dài, việc gia đình lớn | Chuyển sang cơ cấu điều hành tạm, xem lại uỷ quyền | Tư vấn pháp lý, thoả thuận giữa những người góp vốn |
Phần lớn công ty nhỏ chỉ chuẩn bị cho dòng đầu tiên, vì đó là dòng dễ nghĩ tới nhất. Dòng thứ ba mới là dòng gây thiệt hại lớn, vì mọi thứ phải đã sẵn sàng mà không ai kịp hỏi chủ.
Bộ hồ sơ "khi chủ vắng" gồm những gì
Bộ hồ sơ này là một tập giấy hoặc một tệp được bảo vệ, chủ doanh nghiệp soạn, người dự phòng biết nơi cất nhưng chỉ mở khi cần. Nội dung tối thiểu:
- Danh sách hệ thống quan trọng, ai đang giữ vai chủ và vai quản trị cao nhất ở từng nơi.
- Tên người dự phòng cho từng việc: ai lo tài khoản nhân viên, ai lo thanh toán dịch vụ, ai làm việc với ngân hàng theo giấy uỷ quyền.
- Nơi cất phong bì mã khôi phục, khoá bảo mật dự phòng, và danh sách người được mở.
- Lịch các việc định kỳ: ngày gia hạn tên miền, ngày đóng phí phần mềm, hạn nộp tờ khai, ngày trả lương.
- Cách liên hệ bộ phận hỗ trợ của từng nhà cung cấp, mã khách hàng hoặc mã hợp đồng nếu có.
- Bản sao giấy uỷ quyền đã ký, phạm vi và thời hạn.
- Những việc người dự phòng không được làm khi chủ vắng, như đổi vai chủ sở hữu, đóng hệ thống, thêm người vào tầng cao nhất.
Dòng cuối quan trọng không kém những dòng trên. Kế hoạch khi chủ vắng là để giữ công ty chạy, không phải để chuyển giao quyền sở hữu. Người dự phòng biết rõ giới hạn của mình thì cũng yên tâm hơn khi phải quyết định một mình.
Giấy uỷ quyền đi trước, quyền trên hệ thống đi sau
Nhiều chủ doanh nghiệp nghĩ chỉ cần đưa mật khẩu cho người tin cậy là xong. Thực tế, có hai lớp quyền khác nhau. Lớp thứ nhất là quyền trên hệ thống: ai đăng nhập được, ai bấm được nút. Lớp thứ hai là quyền pháp lý: ai được thay mặt công ty ký, duyệt chi, làm việc với cơ quan nhà nước và tổ chức tín dụng. Có quyền trên hệ thống mà không có quyền pháp lý thì việc làm ra có thể bị coi là không hợp lệ, và người làm hộ chịu rủi ro.
Với những việc thuộc lớp thứ hai, cần giấy uỷ quyền hoặc quyết định phân công bằng văn bản, ghi rõ phạm vi, thời hạn. Ngân hàng và các tổ chức cung cấp chữ ký số thường có thủ tục riêng để thêm người được uỷ quyền, đăng ký thiết bị xác thực cho người đó; làm trước khi chủ vắng, không đợi lúc gấp. Nội dung cụ thể của giấy uỷ quyền và việc nào được uỷ quyền nên hỏi luật sư hoặc người làm pháp chế, vì phụ thuộc loại hình doanh nghiệp và điều lệ công ty.
Cũng không nên đưa thiết bị duyệt lệnh hay chữ ký số của chủ cho người khác dùng, kể cả người nhà. Mỗi người cần thiết bị và tài khoản đứng tên chính mình, để mọi giao dịch đều ghi đúng người thực hiện.
Giao quyền tạm khi vắng có kế hoạch
Với kỳ vắng đã biết trước, như chuyến công tác dài hay đợt điều trị đã hẹn, trình tự gợi ý:
- Hai tuần trước ngày vắng, chủ và người dự phòng ngồi rà bộ hồ sơ, cập nhật lịch việc định kỳ trong thời gian vắng.
- Kiểm người dự phòng đăng nhập được mọi hệ thống cần thiết bằng tài khoản của chính họ, với vai đủ cho việc vận hành.
- Với việc cần quyền cao hơn trong thời gian vắng, cấp tạm cho người dự phòng, ghi rõ ngày bắt đầu và ngày thu hồi vào sổ.
- Hoàn tất thủ tục uỷ quyền với ngân hàng, đơn vị chữ ký số nếu kỳ vắng có việc duyệt chi hay ký số.
- Đổi đầu mối nhận thông báo hệ thống sang hộp thư nhóm có người dự phòng, nếu đang về hộp thư cá nhân của chủ.
- Báo cho nhân viên chủ chốt: trong thời gian vắng, việc nào hỏi ai.
- Hẹn một khung giờ cố định mỗi tuần, nếu chủ còn liên lạc được, để người dự phòng báo tình hình.
Ví dụ giả định: chủ một công ty dịch vụ vận tải nhỏ ở Đắk Lắk đi điều trị bốn tuần. Nhờ chuẩn bị hai tuần trước, phó giám đốc tự xử lý ba nhân viên mới, một lần gia hạn phần mềm và các kỳ trả nhà cung cấp theo giấy uỷ quyền, không phải gọi chủ lần nào ngoài buổi báo cáo hằng tuần.
Khi chủ vắng đột ngột: những ngày đầu
Người dự phòng thường hoảng nhất trong những ngày đầu. Hồ sơ nên có sẵn một trang hướng dẫn ngắn như sau:
- Xác nhận tình hình với gia đình chủ doanh nghiệp: chủ có liên lạc được không, dự kiến vắng bao lâu.
- Mở bộ hồ sơ khi chủ vắng theo đúng quy trình, có người chứng kiến, ghi sổ.
- Rà lịch việc định kỳ trong hai tuần tới, ưu tiên lương và các khoản đến hạn.
- Chỉ dùng quyền vận hành đã có sẵn. Không đổi vai chủ, không đổi kênh khôi phục của tài khoản chủ.
- Nếu một việc thật sự cần vai chủ, như hệ thống đòi xác minh chủ tài khoản, mở phong bì theo quy trình, làm đúng việc đó, ghi lại, niêm phong lại.
- Báo cho những người góp vốn hoặc thành viên quản lý khác, nếu có, để cùng quyết định các việc lớn.
- Ghi nhật ký những việc đã làm trong thời gian chủ vắng, để báo lại khi chủ trở lại.
Nếu thời gian vắng kéo dài không xác định, việc điều hành công ty vượt ra ngoài chuyện tài khoản. Những người có quyền quyết định theo điều lệ cần ngồi lại với luật sư để sắp xếp cơ cấu điều hành tạm phù hợp với pháp luật.
Khi chủ trở lại: thu quyền và rà lại
Ngày chủ doanh nghiệp quay lại làm việc cũng là ngày dễ quên thu quyền tạm nhất, vì mọi người mừng và việc tồn đọng nhiều. Người dự phòng nên tự đề xuất danh sách quyền cần thu, dựa trên sổ đã ghi. Thu từng quyền, kiểm lại người dự phòng chỉ còn vai thường ngày.
Sau đó, chủ đọc nhật ký thao tác quản trị trong thời gian vắng, đối chiếu với nhật ký của người dự phòng. Mục đích không phải để bắt lỗi, mà để biết hệ thống đã thay đổi gì. Những việc người dự phòng phải tự quyết khi chủ vắng là tư liệu tốt để sửa bộ hồ sơ cho lần sau: chỗ nào thiếu hướng dẫn, chỗ nào người dự phòng đã phải đoán.
Một câu hỏi đáng hỏi người dự phòng sau mỗi kỳ vắng: việc nào khiến bạn lo nhất. Câu trả lời thường chỉ ra đúng chỗ kế hoạch còn mỏng, chẳng hạn một nhà cung cấp chỉ chịu làm việc với chính chủ, hay một hệ thống mà chỉ chủ biết cách xử lý.
Cuối cùng, nếu phong bì mã khôi phục đã bị mở, làm mới mã và niêm phong lại. Nếu giấy uỷ quyền có thời hạn đã hết, lưu bản sao vào hồ sơ và ghi rõ ngày hết hiệu lực.
Câu hỏi thường gặp
Có nên giao vai chủ sở hữu cho vợ hoặc chồng để phòng khi chủ vắng không?
Có thể cho người nhà làm người dự phòng ở vai quản trị cao nhất nếu họ tham gia điều hành, nhưng vai chủ sở hữu nên nằm ở tài khoản do công ty kiểm soát. Nếu hai vợ chồng hay đi cùng nhau, cân nhắc thêm một người dự phòng ngoài gia đình.
Đưa mật khẩu tài khoản chủ cho người tin cậy có phải cách đơn giản nhất không?
Đơn giản nhưng không nên. Người đó sẽ đăng nhập dưới tên chủ, mọi việc họ làm ghi là chủ làm, và chỉ cần hệ thống đòi mã trên điện thoại chủ là không vào được. Cấp quyền bằng tài khoản riêng của họ an toàn và rõ ràng hơn.
Giấy uỷ quyền có thay được việc cấp quyền trên phần mềm không?
Không. Giấy uỷ quyền cho phép người được uỷ quyền làm việc thay mặt công ty về mặt pháp lý; còn quyền trên phần mềm là quyền kỹ thuật. Hai thứ cần đi cùng nhau, nhất là với ngân hàng điện tử và chữ ký số.
Bao lâu nên cập nhật bộ hồ sơ khi chủ vắng?
Mỗi năm một lần, và mỗi khi có thay đổi lớn: đổi người dự phòng, thêm hệ thống mới, đổi ngân hàng giao dịch. Gắn việc cập nhật với buổi rà phong bì mã khôi phục để làm một lần.
Người dự phòng có được tự quyết những việc chưa có trong hồ sơ không?
Nên ghi rõ trong hồ sơ một nguyên tắc chung, ví dụ những việc giữ cho công ty vận hành và có thể đảo ngược thì được làm, còn việc không đảo ngược được như xoá dữ liệu, đổi chủ sở hữu thì phải chờ hoặc hỏi người có thẩm quyền khác.
Doanh nghiệp chỉ có chủ và vài nhân viên thời vụ thì chuẩn bị thế nào?
Chọn một người thân hoặc một người ngoài đáng tin làm người giữ hồ sơ, cho họ quyền tối thiểu: giữ phong bì, biết danh sách việc định kỳ, liên hệ được nhà cung cấp. Việc vận hành sâu hơn có thể tạm dừng trong thời gian ngắn.