PhanQuyen.comPhân Quyền
Ngân hàng điện tử, ví, thanh toán

Phân quyền ngân hàng điện tử doanh nghiệp: người lập lệnh, người duyệt, người xem

Cách chia vai trò người lập lệnh, người duyệt lệnh và người chỉ xem trên ngân hàng điện tử của công ty nhỏ, kèm cách xếp người cho DN 5, 15 và 40 người.

Small trading company office in Bac Ninh, owner and accountant seated side by side at one desk, two laptops with blank screens, seen from behind, morning window light

Phân quyền ngân hàng điện tử doanh nghiệp là việc quyết định mỗi người trong công ty được làm gì trên tài khoản ngân hàng của công ty qua mạng: ai chỉ xem số dư và sao kê, ai được soạn lệnh chuyển tiền, ai được bấm duyệt để tiền thực sự đi. Hầu hết dịch vụ ngân hàng điện tử dành cho tổ chức đều cho tách ba vai trò cơ bản này. Cái khó không nằm ở tính năng mà ở chỗ chủ doanh nghiệp nhỏ thường đăng ký vội, một người giữ hết, rồi để nguyên như vậy nhiều năm.

Bài này đi theo góc người chủ quản trị quyền: hiểu từng vai trò mở ra cánh cửa nào, xếp người thật vào vai trò cho công ty 5, 15 và 40 người, và những kiểu cấu hình hay gặp khiến cả hệ thống phân quyền trở nên vô nghĩa. Bài không hướng dẫn bấm từng màn hình vì giao diện mỗi ngân hàng một khác và đổi liên tục; chỗ cụ thể bạn tra hướng dẫn chính thức của ngân hàng mình hoặc hỏi chi nhánh quản lý tài khoản.

Ba vai trò cơ bản và mỗi vai trò mở ra cánh cửa nào

Người xem (truy vấn). Thấy số dư, lịch sử giao dịch, tải sao kê, đôi khi xem được cả danh sách lệnh đang chờ. Không tạo được lệnh, không duyệt được lệnh. Đây là vai trò an toàn nhất nhưng không vô hại: sao kê cho biết công ty trả ai bao nhiêu, nhận tiền từ ai, lương từng người ra sao. Người xem vẫn là người nắm thông tin nhạy cảm.

Người lập lệnh. Soạn lệnh chuyển khoản, nhập người thụ hưởng, số tiền, nội dung, có khi tải cả tệp chuyển tiền hàng loạt. Lệnh do người này tạo ra chỉ nằm ở trạng thái chờ, chưa đi đâu cả. Rủi ro của vai trò này nằm ở việc lập sai người nhận hoặc cố ý cài một người nhận lạ vào giữa những lệnh quen thuộc.

Người duyệt lệnh. Xem lệnh đang chờ và xác nhận bằng phương thức xác thực ngân hàng yêu cầu. Bấm duyệt là tiền đi. Vai trò này thường gắn với chủ tài khoản hoặc người được chủ tài khoản giao, và là vai trò cần giữ chặt nhất.

Vai trò quản trị người dùng. Một số hệ thống có thêm vai trò tạo, sửa, khoá người dùng khác trong công ty. Ai giữ vai trò này có thể tự cấp cho mình hoặc cho người khác bất kỳ quyền nào, nên nó còn nặng hơn cả quyền duyệt. Bài riêng về quản trị viên ngân hàng điện tử đi sâu phần này.

Một lệnh đi qua mấy người. Nhiều ngân hàng cho chọn mô hình một cấp (lập và duyệt bởi cùng một người) hoặc hai cấp (người lập khác người duyệt), một số cho thêm cấp kiểm soát ở giữa. Doanh nghiệp nhỏ nên chọn ít nhất hai cấp ngay từ lúc đăng ký, vì đổi về sau tốn giấy tờ hơn làm đúng từ đầu.

Vì sao một người giữ cả ba vai trò là điểm yếu của cả công ty

Cách đăng ký phổ biến nhất ở doanh nghiệp nhỏ là: giám đốc đứng tên, kế toán cầm thiết bị xác thực, kế toán vừa lập vừa duyệt. Cách này chạy trơn tru đúng cho tới ngày có chuyện. Khi một người làm trọn vòng từ soạn lệnh tới bấm duyệt, không ai nhìn thấy lệnh trước khi tiền đi. Nhầm một chữ số tài khoản, chuyển trùng hai lần một hoá đơn, hay bị kẻ gian lừa qua tin nhắn giả mạo đối tác, tất cả đều đi thẳng ra ngoài mà không có lớp chặn thứ hai.

Điểm yếu thứ hai ít ai nghĩ tới: người giữ cả ba vai trò trở thành điểm tắc duy nhất. Họ ốm, nghỉ phép, mất điện thoại, hay đơn giản là nghỉ việc không báo trước, cả công ty không trả được tiền hàng, không chi được lương. Chủ doanh nghiệp lúc đó mới phát hiện mình đứng tên tài khoản nhưng không có cách nào tự đăng nhập.

Điểm yếu thứ ba là sự nghi ngờ không cần thiết. Khi một người nắm trọn, mọi sai lệch đều đổ dồn về họ, kể cả khi lỗi nằm ở ngân hàng hay ở đối tác. Tách vai trò bảo vệ cả người làm việc tử tế: lệnh có hai người nhìn thì trách nhiệm cũng được chia rõ, không ai phải một mình giải trình.

Lưu ý rằng chuyện công ty quy định khoản chi nào cần ai đồng ý là chuyện của quy chế chi tiêu nội bộ. Ở đây ta chỉ bàn tầng kỹ thuật: trong hệ thống ngân hàng, ai cầm chìa khoá nào. Hai tầng này nên khớp với nhau, nhưng có quy chế đẹp trên giấy mà một người vẫn tự lập tự duyệt được trên ngân hàng thì quy chế đó không có tác dụng.

Xếp người vào vai trò theo quy mô công ty

Bảng dưới là cách xếp gợi ý, dùng làm điểm xuất phát rồi chỉnh theo người thật trong công ty bạn. Tên vị trí chỉ để minh hoạ.

Quy môNgười lập lệnhNgười duyệt lệnhNgười chỉ xemGhi chú
Khoảng 5 người (cửa hàng, văn phòng nhỏ)Một nhân viên kế toán hoặc hành chínhChủ doanh nghiệpKhông cần, hoặc người làm sổ sách thuê ngoàiChủ duyệt trên điện thoại riêng, mỗi ngày gom lệnh duyệt một hai lần
Khoảng 15 ngườiKế toán viênChủ doanh nghiệp, thêm một người duyệt dự phòngKế toán trưởng hoặc người làm báo cáoNgười duyệt dự phòng chỉ dùng khi chủ vắng, có ghi lại
Khoảng 40 người, có vài phòngHai kế toán viên chia theo loại khoản chiKế toán trưởng duyệt cấp một, chủ duyệt cấp hai với khoản lớnTrưởng phòng mua hàng xem tiền về, tiền đi của nhà cung cấpCần quy định ngưỡng tiền cho từng cấp duyệt

Nguyên tắc chung: số người duyệt ít hơn số người lập, người duyệt không tự lập lệnh rồi tự duyệt, và luôn có một người duyệt dự phòng được đăng ký sẵn chứ không chờ tới lúc cần mới đi làm thủ tục.

Đăng ký và thay đổi người dùng: thứ tự nên làm

Mỗi ngân hàng có mẫu giấy đề nghị và quy trình riêng, nhưng thứ tự việc của phía doanh nghiệp thì gần giống nhau.

  1. Viết ra một bảng người dùng trên một trang: họ tên, chức vụ, vai trò trên ngân hàng (xem, lập, duyệt), thiết bị xác thực đang giữ, ngày cấp. Đây là bản gốc để đối chiếu về sau.
  2. Hỏi chi nhánh hoặc đọc điều khoản dịch vụ xem tài khoản của bạn hỗ trợ mô hình duyệt mấy cấp, có tách quyền xem riêng không, thêm người dùng cần giấy tờ gì và ai phải ký.
  3. Chủ tài khoản (thường là người đại diện theo pháp luật) ký đề nghị đăng ký người dùng. Không ký sẵn giấy trắng để người khác điền vai trò.
  4. Khi người dùng mới nhận thông tin đăng nhập, yêu cầu họ đổi mật khẩu ngay và tự đăng ký thiết bị xác thực của mình, không dùng chung thiết bị với người khác.
  5. Đăng nhập thử bằng từng vai trò để chắc rằng người lập không bấm duyệt được, người xem không tạo được lệnh. Nhiều sai sót chỉ lộ ra ở bước thử này.
  6. Ghi ngày hoàn tất vào bảng người dùng, lưu cùng bản sao giấy đề nghị đã nộp ở nơi chỉ chủ và kế toán trưởng mở được.

Khi đổi người hay đổi vai trò, lặp lại đúng thứ tự này. Điều hay bị bỏ sót là bước cuối: bảng người dùng không được cập nhật, nên sau một năm không ai còn chắc ai đang có quyền gì.

Những cấu hình làm phân quyền mất tác dụng

Đây là các tình huống hay gặp khi rà lại ngân hàng điện tử của công ty nhỏ (mô tả theo kiểu ví dụ giả định, không gắn với doanh nghiệp cụ thể nào).

  • Người lập và người duyệt là hai tài khoản khác nhau nhưng thiết bị xác thực của người duyệt nằm trong ngăn bàn của người lập. Trên giấy có hai người, thực tế chỉ có một.
  • Chủ doanh nghiệp đưa mật khẩu đăng nhập của mình cho kế toán "để tiện duyệt khi anh đi công tác", rồi không bao giờ đổi lại.
  • Người đã nghỉ việc vẫn còn tài khoản người dùng ở trạng thái hoạt động vì không ai báo ngân hàng khoá.
  • Quyền xem được cấp cho cả nhóm kinh doanh để "xem khách đã chuyển tiền chưa", khiến lương và giao dịch riêng của chủ cũng lộ ra cho mọi người.
  • Chọn mô hình một cấp lúc đăng ký cho nhanh, định "khi nào đông người sẽ đổi", nhưng năm năm sau công ty đã 30 người mà vẫn một cấp.
  • Người duyệt bấm duyệt hàng loạt mà không mở từng lệnh, biến bước duyệt thành thủ tục bấm cho xong.

Điểm chung: hệ thống cho phép tách quyền, nhưng thói quen của con người gộp lại. Sửa thói quen khó hơn sửa cấu hình, nên mỗi khi phát hiện, hãy ghi thành một quy ước ngắn và nói rõ với cả người lập lẫn người duyệt.

Người duyệt cần nhìn gì trước khi bấm

Bước duyệt chỉ có giá trị khi người duyệt thật sự đọc lệnh. Người duyệt ở doanh nghiệp nhỏ thường là chủ, bận và hay duyệt trên điện thoại giữa hai cuộc hẹn. Vì thế cần một danh sách kiểm ngắn tới mức đọc trong mười giây: tên người thụ hưởng có đúng là đối tác quen không, số tài khoản có trùng với số đã dùng các lần trước không, số tiền có khớp với hoá đơn hoặc đề nghị thanh toán không, và nội dung chuyển khoản có đúng việc không.

Lệnh trả cho người nhận mới, hoặc người nhận cũ nhưng vừa đổi số tài khoản, cần được tách riêng và duyệt chậm hơn. Thoả thuận với người lập lệnh: lệnh nào có người nhận mới thì ghi rõ trong phần nội dung hoặc nhắn riêng kèm chứng từ, để người duyệt không lướt qua. Một số hệ thống ngân hàng cho lưu danh sách người thụ hưởng mẫu; khi đó thêm người nhận mới vào danh sách cũng nên là việc cần người duyệt xác nhận.

Người duyệt không nên duyệt lệnh mà mình không hiểu. Nếu một lệnh lạ đến kèm lời nhắn "anh duyệt gấp giúp em", cách an toàn là gọi lại người lập qua số đã biết để hỏi, chứ không trả lời ngay trong cùng kênh tin nhắn. Thói quen này không xuất phát từ việc nghi ngờ nhân viên; nó giúp chặn trường hợp kẻ gian giả danh chính nhân viên đó.

Rà lại phân quyền ngân hàng mỗi quý

Ba tháng một lần, chủ doanh nghiệp và người phụ trách kế toán ngồi với nhau mười lăm phút, mở danh sách người dùng mà ngân hàng điện tử hiển thị và so với bảng người dùng của công ty. Câu hỏi chỉ có ba: còn ai trong danh sách mà đã nghỉ hoặc đổi việc, có ai đang có vai trò cao hơn việc họ thật sự làm, và thiết bị xác thực của mỗi người có đúng là đang nằm trong tay họ không.

Nếu hệ thống có nhật ký đăng nhập hay nhật ký thao tác, xem lướt những lần đăng nhập vào giờ lạ, từ thiết bị lạ, hoặc những lần thay đổi thông tin người thụ hưởng. Không cần đọc hết, chỉ cần biết nhật ký nằm ở đâu và có thói quen mở ra định kỳ. Người trong công ty biết có người xem nhật ký cũng tự cẩn thận hơn.

Nếu bạn dùng trợ lý AI để soạn lại bảng người dùng hay viết quy ước duyệt lệnh cho gọn, chỉ đưa vào tên vai trò và cấu trúc, không dán số tài khoản, tên đăng nhập, số dư hay danh sách người thụ hưởng thật. Bảng phân quyền mẫu không cần dữ liệu thật mới viết được.

Cuối buổi rà, ghi lại một dòng vào bảng người dùng: ngày rà, ai rà, thay đổi gì. Một năm sau, bốn dòng đó cho bạn thấy phân quyền ngân hàng của công ty đã đi qua những thay đổi nào, và khi có kiểm toán hay đổi kế toán, người mới có chỗ để bắt đầu.

Câu hỏi thường gặp

Công ty chỉ có hai người thì có cần tách người lập và người duyệt không?

Vẫn nên tách nếu hai người đó là chủ và một nhân viên. Nhân viên lập, chủ duyệt. Nếu công ty thật sự chỉ có một mình chủ làm mọi việc thì mô hình một cấp là chấp nhận được, nhưng nên đăng ký sẵn một người duyệt dự phòng là người tin cậy để không bị tắc khi chủ ốm hoặc vắng.

Người xem sao kê có cần thiết bị xác thực riêng không?

Tuỳ ngân hàng. Nhiều nơi chỉ yêu cầu mật khẩu cho việc xem và đòi xác thực thêm khi thao tác giao dịch. Dù vậy, mỗi người vẫn nên có tài khoản đăng nhập riêng thay vì dùng chung tài khoản của người khác, để nhật ký ghi đúng ai đã vào xem.

Có nên để kế toán làm người duyệt thay chủ doanh nghiệp không?

Có thể, nếu đó là kế toán trưởng được giao nhiệm vụ và có một người khác lập lệnh. Điều cần tránh là kế toán vừa lập vừa duyệt. Việc giao quyền duyệt nên có văn bản nội bộ ghi phạm vi và ngưỡng tiền, và chủ vẫn giữ quyền xem để theo dõi.

Đổi người dùng trên ngân hàng điện tử mất bao lâu?

Thời gian phụ thuộc ngân hàng và loại thay đổi, có nơi làm trong ngày, có nơi cần vài ngày làm việc vì phải ký giấy tờ và đối chiếu thông tin người đại diện. Vì thế nên làm thủ tục cho người thay thế trước khi người cũ nghỉ, không chờ tới ngày cuối.

Mô hình hai cấp có làm chậm việc trả tiền cho nhà cung cấp không?

Chậm hơn vài giờ nếu người duyệt bận, nhưng có thể khắc phục bằng lịch cố định: người lập gom lệnh trước một giờ nhất định, người duyệt duyệt vào hai khung giờ trong ngày. Với khoản gấp, người lập nhắn người duyệt qua kênh nội bộ đã thống nhất, không bỏ bước duyệt.

Ngân hàng của công ty không có vai trò chỉ xem thì làm sao?

Khi đó người cần theo dõi tiền về có thể nhận sao kê định kỳ do người có quyền xuất ra, hoặc nhận thông báo biến động số dư qua kênh mà ngân hàng hỗ trợ. Hỏi chi nhánh xem có gói dịch vụ nào tách quyền xem không, vì tính năng thay đổi theo thời gian.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138