PhanQuyen.comPhân Quyền
Quyền chủ và tài khoản quản trị

Quy tắc hai quản trị viên: chọn người giữ quyền thứ hai trong công ty 5–100 người

Mỗi hệ thống quan trọng cần ít nhất hai người ở tầng quản trị cao nhất. Chọn ai, chia việc thế nào, và giữ cho người thứ hai không thành điểm yếu mới.

Two business partners walking down a narrow staircase in a Hue shophouse office, one carrying a closed laptop, the other a small lockbox, seen from above, soft afternoon light

Mỗi hệ thống quan trọng của công ty nên có ít nhất hai người ở tầng quản trị cao nhất, và hai người đó không được là cùng một "phe" về rủi ro: không cùng đi một chuyến xe, không cùng giữ một chiếc điện thoại nhận mã, không cùng là người của bên thuê ngoài. Một người thì mất là mất hết; hai người thì một người vắng, người kia vẫn xử lý được.

Nhiều nhà cung cấp lớn cũng khuyến cáo trong tài liệu chính thức rằng tổ chức nên có hơn một quản trị viên cấp cao, nhưng không nói người thứ hai nên là ai. Bài này đi vào chỗ đó: tiêu chí chọn người thứ hai ở công ty nhỏ, cách chia việc để hai người không giẫm chân nhau, và những sai lầm khiến người thứ hai biến thành một rủi ro mới.

Vì sao một quản trị viên là chưa đủ

Khi chỉ một người nắm quyền cao nhất, công ty phụ thuộc hoàn toàn vào sức khoẻ, thiện chí và chiếc điện thoại của người đó. Người đó ốm, đi xa không có sóng, đổi số điện thoại mà quên cập nhật, hay đơn giản là quên mật khẩu sau kỳ nghỉ dài, mọi thao tác quản trị đều dừng. Nhân viên mới không có tài khoản, nhân viên nghỉ không bị khoá, thư nhắc gia hạn không ai xử lý.

Rủi ro thứ hai ít được nói ra: khi chỉ một người nắm quyền, không ai kiểm được người đó. Không phải vì nghi ngờ ai, mà vì một hệ thống tốt không nên dựa vào việc tin một người tuyệt đối. Có người thứ hai, mỗi thay đổi lớn đều có người khác nhìn thấy trong nhật ký.

Ở doanh nghiệp gia đình, chuyện này còn nhạy hơn. Nhiều chủ cơ sở ngại giao quyền cao nhất cho người ngoài gia đình, nên để một mình mình nắm. Đến khi đi viện vài ngày, cả công ty không ai tạo được tài khoản cho người mới hay khoá được tài khoản của người vừa nghỉ, và mọi việc phải đợi. Một người thứ hai được chọn kỹ và bị ràng buộc bằng nội quy an toàn hơn nhiều so với không có ai.

Rủi ro thứ ba là kỹ thuật: nếu tài khoản duy nhất ở tầng cao nhất bị chiếm, kẻ chiếm có thể đổi mọi kênh khôi phục và khoá công ty ra ngoài. Có tài khoản thứ hai, công ty còn một đường để giành lại quyền ngay trong hệ thống, trước khi phải nhờ bộ phận hỗ trợ của nhà cung cấp.

Năm tiêu chí chọn người thứ hai

Là người của công ty, không phải bên thuê ngoài. Bên làm kỹ thuật thuê ngoài có thể giữ quyền quản trị để làm việc, nhưng không tính là người thứ hai. Khi hợp đồng kết thúc hay có bất đồng, công ty cần một người vẫn ở lại.

Có trách nhiệm tương xứng với quyền. Thường là đồng sở hữu, phó giám đốc, trưởng phòng hành chính hoặc kế toán trưởng lâu năm. Người mới vào chưa qua thử thách thì chưa nên.

Không phụ thuộc cùng một điểm hỏng với người thứ nhất. Vợ chồng chủ doanh nghiệp hay đi cùng nhau, dùng chung thiết bị, có thể vắng mặt cùng lúc. Nếu người thứ hai là vợ hoặc chồng, cân nhắc thêm người thứ ba.

Đủ bình tĩnh và cẩn thận. Người thứ hai không cần giỏi kỹ thuật, nhưng cần biết làm theo quy trình và dám hỏi trước khi bấm. Người hay "thử cho biết" không hợp vai này.

Đồng ý với nội quy về việc dùng quyền. Trước khi cấp, cho người đó đọc và ký nội quy: khi nào được dùng quyền, phải báo ai, không được làm gì. Quyền cao nhất kèm theo những ràng buộc rõ ràng.

Chia việc giữa người chính và người dự phòng

Hai người cùng tầng không có nghĩa hai người cùng làm mọi việc. Cách chia hay dùng ở công ty nhỏ:

ViệcNgười chínhNgười dự phòng
Tạo, khoá tài khoản nhân viên hằng tuầnLàmKhông làm, trừ khi người chính vắng
Đổi cài đặt bảo mật toàn công tyĐề xuất và làmĐược báo trước, xem lại sau
Thêm người vào tầng quản trị cao nhấtKhông tự làm một mìnhKhông tự làm một mình; cần chủ doanh nghiệp đồng ý
Xử lý khi người chính mất quyềnBáo ngay cho người dự phòngKhoá phiên, đổi kênh khôi phục của tài khoản bị ảnh hưởng
Đăng nhập kiểm tra định kỳHằng tuần trong lúc làm việcMỗi tháng một lần để chắc tài khoản còn dùng được
Đọc nhật ký thao tác quản trịĐọc của người dự phòngĐọc của người chính

Dòng cuối là điểm mấu chốt của kiểm soát chéo: mỗi người đọc nhật ký của người kia, không ai tự kiểm mình. Việc này có thể chỉ mất mười lăm phút mỗi tháng.

Đăng nhập định kỳ: tài khoản dự phòng không dùng là tài khoản chết

Sai lầm phổ biến nhất là cấp quyền cho người thứ hai rồi để đó. Hai năm sau, khi cần đến, người đó quên mật khẩu, điện thoại nhận mã đã đổi, khoá bảo mật thất lạc, hoặc nền tảng đã tự khoá tài khoản vì lâu không hoạt động. Tài khoản dự phòng trên giấy không giúp được gì trong lúc thật sự cần.

Đặt lịch cố định: mỗi tháng một lần, người dự phòng đăng nhập vào từng hệ thống quan trọng bằng tài khoản quản trị của mình, xem danh sách quản trị viên, liếc nhật ký, rồi đăng xuất. Ghi một dòng vào sổ: ngày, hệ thống, đăng nhập được hay không. Nếu không đăng nhập được, xử lý ngay khi người chính còn ở đó để hỗ trợ.

Cũng nên thử một lần mỗi năm tình huống người chính vắng hẳn: người chính không trả lời tin nhắn trong một buổi, còn người dự phòng tự xử lý trọn một việc thật, chẳng hạn tạo tài khoản cho nhân viên mới và cấp đúng nhóm quyền. Buổi tập nhỏ này cho thấy chỗ nào trong quy trình chỉ nằm trong đầu người chính mà chưa được ghi ra, ví dụ nhóm quyền nào dành cho vị trí nào, hay phải báo ai sau khi tạo xong.

Ví dụ giả định: một công ty du lịch nhỏ ở Lâm Đồng gắn việc đăng nhập kiểm tra vào buổi họp đầu tháng. Người dự phòng mở máy ngay trong buổi họp, kiểm ba hệ thống trong mười phút. Một lần, họ phát hiện tài khoản dự phòng ở phần mềm đặt phòng đã bị hạ quyền sau một lần cập nhật của nhà cung cấp, và sửa kịp trước mùa cao điểm.

Hai người, hai thiết bị, hai đường khôi phục

Mỗi người một thiết bị xác thực riêng. Nếu cả hai quản trị viên đều nhận mã trên cùng một chiếc điện thoại công ty, chiếc điện thoại đó là điểm hỏng duy nhất. Mất máy là cả hai cùng bị khoá ngoài. Mỗi người phải có khoá bảo mật hoặc ứng dụng xác thực trên thiết bị của riêng mình.

Kênh khôi phục không trùng nhau. Email khôi phục và số điện thoại khôi phục của hai tài khoản quản trị nên khác nhau. Nếu cả hai cùng khôi phục qua một hộp thư, kẻ chiếm được hộp thư đó sẽ chiếm được cả hai tài khoản.

Không cùng ở một nơi khi có thể. Với công ty có hai chi nhánh, chẳng hạn một ở Thanh Hoá và một ở Nghệ An, đặt mỗi người quản trị ở một nơi giúp công ty vẫn xử lý được khi một văn phòng mất điện, mất mạng hay đóng cửa đột xuất.

Không cùng nhờ một người làm hộ. Hai quản trị viên cùng nhờ một nhân viên trẻ đăng nhập giúp là lại quay về một người nắm hết. Quyền không được chuyển tay ngầm.

Khi người thứ hai trở thành rủi ro

Người thứ hai có quyền ngang người thứ nhất, nên cũng có thể gây ra đúng những sự cố mà bạn đang phòng. Những dấu hiệu cần để ý:

  • Người thứ hai bắt đầu làm thao tác quản trị hằng ngày mà không có lý do, lấn sang việc của người chính.
  • Danh sách quản trị viên xuất hiện người mới mà chủ doanh nghiệp không hề được hỏi.
  • Kênh khôi phục của tài khoản quản trị bị đổi sang số điện thoại hay email lạ.
  • Người thứ hai sắp nghỉ việc, đang có bất đồng lớn với công ty, hoặc chuyển sang vị trí không còn liên quan.
  • Người thứ hai dùng chung tài khoản quản trị với người khác, chẳng hạn đưa cho người nhà hoặc nhân viên cấp dưới đăng nhập hộ.

Khi thấy một trong các dấu hiệu này, đừng đối chất ngay trên nhóm chat. Chủ doanh nghiệp cùng người chính xem lại nhật ký, nói chuyện trực tiếp với người thứ hai, và nếu cần thì thay người dự phòng. Việc thay người cũng cần làm theo thứ tự: thêm người mới, kiểm người mới đăng nhập được, rồi mới gỡ người cũ.

Thiết lập quy tắc hai người trong một tháng

Trình tự gợi ý cho công ty chưa có người dự phòng ở hệ thống nào:

  1. Tuần đầu, lập danh sách hệ thống quan trọng và ghi số người đang ở tầng cao nhất của từng hệ thống.
  2. Chọn người thứ hai theo năm tiêu chí ở trên. Có thể một người làm dự phòng cho nhiều hệ thống, miễn là họ không cũng là người chính ở chính hệ thống đó.
  3. Soạn nội quy ngắn về việc dùng quyền quản trị, cho người thứ hai đọc và ký.
  4. Tuần thứ hai, người chính cấp quyền cho người thứ hai trên từng hệ thống, hai người ngồi cùng nhau để thiết lập xác thực nhiều lớp ngay tại chỗ.
  5. Tuần thứ ba, người thứ hai tự đăng nhập từng hệ thống mà không có người chính bên cạnh, ghi lại chỗ vướng.
  6. Tuần thứ tư, đặt lịch đăng nhập hằng tháng và lịch đọc nhật ký chéo, ghi vào bảng tài khoản quản trị.

Với hệ thống chỉ cho đúng một tài khoản có vai cao nhất, quy tắc hai người được thay bằng cách khác: người thứ hai được giữ mã khôi phục niêm phong, hoặc công ty dựng một tài khoản khẩn cấp. Hai cách này có bài riêng trong danh mục.

Câu hỏi thường gặp

Có nên để ba hay bốn người ở tầng quản trị cao nhất cho chắc không?

Thường là không. Mỗi người thêm vào là thêm một tài khoản có thể bị chiếm. Với công ty 5–100 người, hai người là đủ, ba người khi hai người đầu hay vắng cùng lúc. Những người còn lại dùng vai quản trị giới hạn.

Kế toán có nên làm người thứ hai cho hệ thống ngân hàng điện tử không?

Ở ngân hàng, cách tốt hơn là tách vai lập lệnh và duyệt lệnh, kế toán thường lập lệnh còn người duyệt là chủ hoặc người được uỷ quyền. Quyền quản trị người dùng của ngân hàng điện tử nên nằm ở chủ doanh nghiệp và một người khác không phải người lập lệnh.

Người thứ hai có được tự thêm quản trị viên mới không?

Về kỹ thuật thường là được. Về quy định nội bộ thì không nên: việc thêm người vào tầng cao nhất cần chủ doanh nghiệp đồng ý và người kia được báo. Ghi điều này vào nội quy và kiểm qua nhật ký.

Nếu hai người quản trị bất đồng thì ai quyết?

Chủ doanh nghiệp quyết. Đó là lý do vai chủ sở hữu nên nằm ở tài khoản do chủ doanh nghiệp kiểm soát, tách khỏi hai quản trị viên vận hành. Khi có tranh chấp, quyền cao nhất không nằm trong tay bên nào trong hai người.

Người thứ hai nghỉ việc thì làm gì trước?

Chọn và cấp quyền cho người dự phòng mới trước, kiểm người mới đăng nhập được, rồi mới gỡ người cũ trong ngày làm việc cuối của họ. Làm ngược lại sẽ có một khoảng trống chỉ còn một người giữ quyền.

Công ty hai vợ chồng làm chủ thì có cần người thứ ba không?

Nên có nếu hai người hay đi cùng nhau hoặc dùng chung thiết bị. Người thứ ba có thể chỉ giữ mã khôi phục niêm phong, không đăng nhập hằng ngày, và chỉ mở khi cả hai vợ chồng cùng không liên lạc được.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138