Mã khôi phục của tài khoản quản trị nên được in ra giấy, cho vào phong bì niêm phong có ghi ngày, cất ở két khoá trong tay chủ doanh nghiệp, và chỉ mở khi có hai người cùng chứng kiến. Mật khẩu của tài khoản đó không được cất chung phong bì. Mỗi lần mở, ghi sổ; sau khi dùng, tạo bộ mã mới và niêm phong lại.
Mã khôi phục, có nơi gọi là mã dự phòng, là đường vào cuối cùng khi thiết bị xác thực mất hoặc hỏng. Với tài khoản cá nhân, mất nó là phiền; với tài khoản giữ vai chủ của cả công ty, mất nó có thể là nhiều tuần làm việc với bộ phận hỗ trợ của nhà cung cấp. Bài này không bàn lại chuyện chọn loại xác thực nào, mà tập trung vào câu hỏi chủ doanh nghiệp hay bỏ ngỏ: cất mã ở đâu, ai biết, ai mở.
Mã khôi phục là chìa dự phòng của cả công ty
Khi bật xác thực nhiều lớp, phần lớn nền tảng đưa cho bạn một bộ mã khôi phục, thường khoảng mười mã, mỗi mã dùng một lần. Một số nơi thay mã bằng khoá khôi phục dài, hoặc cho đăng ký thêm khoá bảo mật thứ hai làm dự phòng. Dù hình thức nào, chúng có chung một tính chất: ai cầm được nó cùng với mật khẩu là vào được tài khoản mà không cần điện thoại của chủ.
Ở doanh nghiệp nhỏ, tài khoản giữ vai chủ thường chỉ đăng nhập vài lần mỗi năm. Chính vì ít dùng, người ta quên luôn thiết bị xác thực gắn với nó là chiếc nào. Đến khi đổi điện thoại, chiếc máy cũ được bán hoặc cho người nhà, và ứng dụng xác thực đi theo nó. Lúc đó, mã khôi phục là thứ duy nhất còn lại để vào tài khoản mà không phải nhờ nhà cung cấp.
Vì thế mã khôi phục vừa là phao cứu sinh vừa là điểm yếu. Cất kỹ quá, đến lúc cần không ai tìm thấy. Cất lỏng quá, ai đó chụp ảnh lại và có trong tay cửa sau của tài khoản quan trọng nhất công ty. Nhiều công ty nhỏ rơi vào cả hai: mã được chụp màn hình gửi qua tin nhắn cho "người làm kỹ thuật" từ ba năm trước, và giờ không ai biết bản chụp đó còn nằm ở đâu.
Mục tiêu đúng là: mã tồn tại ở đúng một hoặc hai nơi đã biết, chỉ những người được chỉ định mới tiếp cận được, và mỗi lần tiếp cận đều để lại dấu vết.
Bốn chỗ cất thường gặp và mặt trái của từng chỗ
Không có chỗ cất hoàn hảo. Cách an toàn là dùng hai chỗ khác nhau về bản chất, để một sự cố không xoá cả hai.
| Chỗ cất | Điểm được | Mặt trái | Nhận xét |
|---|---|---|---|
| Két khoá tại văn phòng | Gần, người dự phòng lấy được khi chủ vắng | Cháy, ngập hay mất trộm văn phòng là mất; nhân viên lâu năm có thể biết mã két | Hợp làm bản thứ nhất, kèm sổ mở két |
| Két hoặc tủ khoá tại nhà chủ doanh nghiệp | Tách khỏi rủi ro văn phòng | Chủ đi xa hay ốm thì người khác khó lấy | Hợp làm bản thứ hai |
| Trình quản lý mật khẩu của chủ doanh nghiệp | Có mọi lúc, không lo giấy hỏng | Nếu cùng ngăn với mật khẩu tài khoản thì một lần lộ là lộ cả hai | Chỉ dùng nếu ngăn riêng và có xác thực mạnh |
| Ảnh chụp trong điện thoại hoặc tin nhắn | Tiện | Đồng bộ lên đám mây, lọt vào bản sao lưu, ai mượn máy cũng thấy | Không nên dùng |
Với công ty nhỏ, cặp két văn phòng và két nhà chủ là đủ. Nếu có khoá bảo mật vật lý, đăng ký hai chiếc cho tài khoản chủ, mỗi chiếc theo một bản mã cất ở một nơi.
Niêm phong phong bì từng bước
Một buổi làm cẩn thận ở đầu năm tiết kiệm cho bạn nhiều đêm mất ngủ sau này. Cách làm:
- Đăng nhập tài khoản quản trị trên máy công ty, tạo bộ mã khôi phục mới. Ở nhiều nền tảng, tạo bộ mới sẽ vô hiệu hoá bộ cũ; kiểm trong trợ giúp chính thức để chắc.
- In mã ra giấy bằng máy in nối dây trong văn phòng, không gửi qua máy in dùng chung ở tiệm, không lưu tệp trên máy. Có thể chép tay nếu số mã ít.
- Trên tờ giấy, ghi tên hệ thống và tài khoản bằng cách người trong công ty hiểu, không ghi mật khẩu.
- Cho vào phong bì, dán kín, ký lên mép dán, ghi ngày niêm phong và tên hệ thống ở mặt ngoài.
- Chụp ảnh mặt ngoài phong bì để đối chiếu sau này, không chụp mặt trong.
- Cất vào két, ghi vào sổ: ngày, hệ thống, nơi cất, người niêm phong, người chứng kiến.
- Lặp lại cho bản thứ hai nếu dùng hai nơi cất.
Chữ ký trên mép dán và ảnh mặt ngoài giúp bạn biết phong bì có bị mở lén hay không. Đây không phải biện pháp chống người quyết tâm, nhưng đủ để phát hiện chuyện tò mò hay sơ suất.
Ai được mở và quy tắc hai người
Chỉ người có tên trong danh sách. Thường là chủ doanh nghiệp và người dự phòng ở tầng quản trị cao nhất. Danh sách này ghi trên giấy cất cùng sổ, không phải chỉ nhớ trong đầu.
Mở khi có hai người. Một người mở, một người chứng kiến và ký vào sổ. Ở công ty quá nhỏ không đủ hai người tin cậy, người thứ hai có thể là người nhà của chủ, miễn là được ghi tên từ trước.
Chỉ mở vì lý do cụ thể. Mất điện thoại xác thực, khoá bảo mật hỏng, cần chuyển vai chủ, nghi tài khoản bị chiếm. Không mở để "xem thử còn không".
Sau khi dùng, làm mới ngay. Mã đã lộ khỏi phong bì thì coi như không còn bí mật. Tạo bộ mã mới, niêm phong lại, huỷ tờ cũ bằng máy huỷ giấy hoặc đốt, ghi sổ.
Người mở không được giữ lại bản sao. Không chụp, không chép ra điện thoại. Nếu cần nhiều mã trong một lần xử lý, để phong bì mở trên bàn cho tới khi xong rồi niêm phong lại.
Khoá bảo mật dự phòng: giữ như giữ chìa khoá kho
Đăng ký hai khoá, không phải một. Nếu tài khoản chủ dùng khoá bảo mật vật lý, một chiếc khoá duy nhất là một điểm hỏng mới. Rơi ở bãi gửi xe, giặt cùng quần áo, hay bị con nhỏ cầm đi chơi là mất. Chiếc thứ hai nằm trong két, chỉ ra khi chiếc thứ nhất có chuyện.
Dán nhãn bằng mã nội bộ, không ghi tên hệ thống. Trên khoá chỉ ghi một ký hiệu như K1, K2; sổ ghi K1 dùng cho những tài khoản nào. Người nhặt được khoá không biết nó mở cái gì.
Mất khoá thì gỡ khỏi tài khoản trong ngày. Dùng khoá còn lại hoặc mã khôi phục để đăng nhập, gỡ chiếc bị mất khỏi danh sách khoá đã đăng ký, rồi đăng ký chiếc mới. Đừng chờ tìm lại được rồi mới xử lý.
Thử chiếc dự phòng mỗi năm. Khoá nằm trong két lâu ngày vẫn có thể hỏng cổng cắm, hoặc nền tảng đổi cách nhận khoá. Trong buổi rà phong bì hằng năm, cắm thử chiếc dự phòng một lần.
Khi mã đã dùng hết, đã cũ hoặc nghi bị lộ
Mỗi mã khôi phục thường chỉ dùng được một lần. Nếu bạn đã dùng gần hết, nhiều nền tảng sẽ nhắc tạo bộ mới, nhưng thông báo đó có thể nằm trong một hộp thư không ai đọc. Đặt lệ: còn dưới một nửa số mã thì làm mới. Ghi số mã còn lại vào sổ sau mỗi lần mở.
Bộ mã cũng cần làm mới khi có thay đổi về người: người dự phòng nghỉ việc, người từng chứng kiến lần niêm phong trước rời công ty, hay két văn phòng đổi mã. Thay đổi về người là lúc rò rỉ dễ xảy ra nhất, kể cả khi không ai có ý xấu.
Nếu nghi mã bị lộ, chẳng hạn phong bì bị rách, ảnh mặt ngoài không khớp, hay phát hiện bản chụp cũ trong nhóm chat, làm ngay ba việc: đăng nhập và tạo bộ mã mới để vô hiệu bộ cũ, xem nhật ký đăng nhập của tài khoản trong thời gian gần đây, và đổi mật khẩu tài khoản đó. Sau đó mới tìm hiểu nguyên nhân. Ví dụ giả định: một văn phòng luật nhỏ ở Quảng Ninh phát hiện bản chụp mã khôi phục trong máy tính cũ chuẩn bị thanh lý, và chỉ mất mười phút để vô hiệu toàn bộ vì sổ ghi rõ mã đó thuộc tài khoản nào.
Rà phong bì mỗi năm một lần
Gắn việc rà vào một dịp cố định, như tuần đầu năm mới hay tuần sau kỳ nghỉ lễ. Danh sách việc:
- Mở két, đếm phong bì, đối chiếu từng chiếc với sổ và ảnh mặt ngoài.
- Kiểm ngày niêm phong: phong bì nào quá hai năm, cân nhắc làm mới.
- Kiểm danh sách người được mở: ai đã nghỉ, ai đổi vai trò, sửa danh sách.
- Với mỗi hệ thống, đăng nhập bằng tài khoản quản trị xem mục xác thực còn bật bộ mã khôi phục hay không, có khoá bảo mật nào lạ được thêm vào không.
- Kiểm hệ thống mới mà công ty bắt đầu dùng trong năm: đã có mã khôi phục niêm phong chưa.
- Ghi kết quả rà vào sổ, chủ doanh nghiệp ký.
Nếu công ty có hai nơi cất, buổi rà làm ở cả hai, cùng một ngày, để sổ của hai nơi khớp nhau. Hai sổ lệch nhau, chẳng hạn một nơi ghi đã làm mới bộ mã còn nơi kia vẫn giữ bộ cũ, là dấu hiệu quy trình đang bị làm tắt ở đâu đó và cần hỏi lại người làm lần trước.
Buổi rà này thường mất chưa tới một giờ với công ty nhỏ. Điều quan trọng không phải là tốc độ mà là sự đều đặn: mã khôi phục chỉ có ích khi nó còn dùng được vào đúng ngày bạn cần đến.
Câu hỏi thường gặp
Có nên gửi mã khôi phục cho bên làm kỹ thuật thuê ngoài giữ hộ không?
Không nên. Bên thuê ngoài có thể cần quyền quản trị để làm việc, nhưng mã khôi phục của vai chủ phải nằm trong tay công ty. Nếu họ cần giúp khôi phục, chủ doanh nghiệp mở phong bì và nhập mã khi họ ngồi bên cạnh.
Lưu mã khôi phục trong trình quản lý mật khẩu có an toàn không?
Có thể chấp nhận được nếu mã nằm ở một ngăn khác với mật khẩu tài khoản và trình quản lý có xác thực mạnh. Dù vậy, nên có thêm một bản giấy, vì chính trình quản lý mật khẩu cũng có thể bị khoá.
Mất cả điện thoại xác thực lẫn phong bì mã thì làm thế nào?
Nếu còn người thứ hai ở tầng quản trị cao nhất, người đó có thể giúp đặt lại xác thực cho tài khoản bị khoá. Nếu không, phải qua quy trình khôi phục của nhà cung cấp, chuẩn bị giấy tờ chứng minh doanh nghiệp, và có thể mất nhiều ngày.
Có cần mã khôi phục cho tài khoản nhân viên thường không?
Thường không cần quản lý tập trung. Nhân viên mất xác thực thì quản trị viên đặt lại cho họ. Mã khôi phục niêm phong dành cho các tài khoản ở tầng cao nhất, nơi không còn ai phía trên để đặt lại.
Mã khôi phục có hết hạn không?
Ở nhiều nền tảng, mã không tự hết hạn nhưng bị vô hiệu khi bạn tạo bộ mới hoặc tắt xác thực nhiều lớp. Vì thế mỗi lần thay đổi cài đặt xác thực của tài khoản chủ, cần kiểm lại phong bì còn đúng hay không.
Có nên viết mật khẩu vào cùng phong bì cho tiện khi khẩn cấp không?
Không. Mật khẩu và mã khôi phục cộng lại là toàn quyền vào tài khoản. Cất mật khẩu ở nơi khác hoặc để người khác giữ, để chỉ một phong bì rơi vào tay ai đó thì họ vẫn chưa vào được.